قالب پرشین بلاگ


ادبی (پنجره های کوچک احساس وآگاهی و شعر)
Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt; mso-para-margin-top:0in; mso-para-margin-right:0in; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0in; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

              بسم الله الرحمن الرحیم

            درس زبان فارسی تخصصی و عمومی بوشهر 17/4/85

ساختمان واژه

1-ساده

2-مشتق:یک تکواژه آزادبادست کم یک تکواژوابسته الزامآاشقاقی.(وند)

نا هما هنگ نا هم +آهنگ   

بی به معنای بدون به همراه به وسیله      حرف اضافه    واگرمعنای ضریابدهدپیشوند

است یعنی معنی دارندگی داشته باشد.        پیشوندها:بی نان باهم

نترس:تکواژه   آدم نترس:تکواژه ولی تکواژهای تعریفی داریم ولی دردومی

(ن)پیشونداست.

جوشید---دوتکواژه است اجازه ی نفوذ دربن ماضی نداریم.جوشید+

رسان---یک تکواژه است     رساند---دوتکواژه است چون تکواژه گذراندیامطرح نیست.

نامه رسان یک واژه مرکب است نه مشتق مرکب.

(باید)یک تکواژه بیشترنیست    بایداستاد دوتکواژه مطرح شوند.

پسوندها:گروگوی گاهی دوتکواژه وگاهی یک تکواژه هستند.

وحشیگری:وحش +ی+گری                   آرایشگری:4تکواژه دارد.

بایددید می توان جمله ساخت:او وحشی است      او آرایشگر است

دان و ستان هم آزادندهم وابسته :هر گاه مکان باشند تکواژه وابسته اشتقاقی:ادبستان

-کودکستان هر گاه بن مضارع باشند .تکواژه آزادند.

یت,یه,ا  باید دید جزه اصلی درزبان فعال است یانه.مثال:هویت:یک تک واژه _شخصیت:دو تک واژه _بورسیه تحریریه حسیه :فعالندپس دو تک واژه اند

مرثیه :فعال نیست .

_ ه    رابطه ،مجموعه ،سابقه دو تک واژه اند اما در کتاب درسی بحث مطرح نشده

مسابقه یک تک واژه است.

گاهی اوقات تک واژه پنهان است .

پختگی ---تک واژه است      ویژگی دو تک واژه است.         ملی دو تک واژه است

ة که خاص عربی است در فارسی دو حالت دارد :ت:صحبته   __صحبت

                                                           ه:     صفحه __صفحه

ملت__ ی __ملی            سیاست +ی__سیاسی         استعاره+ی__استعاری

حال اگر ی را جدا کنیم  دوباره ه گرد بر می گردد ملت سیاست- استعاره

هوشیار دو تک واژه است .       هشدار وهشیار یک تک واژه است .

شهریار یک تک واژه است.      دل واپسی مشتق مرکب است .

اگرپیشوند های فعل یا غیرفعل آیند مانند فراگیر،فرافکن ،وادار چه حساب می شوند؟

فراگیر:دوتک واژه است و مشتق است .در کل این کلمات یک واژه مشتق هستندوخود معنایی مستقل دارند. وادار-...نیزمشتق است.%

3-واژه ی مرکب :دست کم دو تک واژه آزاددارد. گلاب پاش     هواپیما ربا

واژهای در اصل یک ترکیب اضافی است .

ا-حذف کره،نقش نما وجابجاییتک واژها ،کتاب خانه

2- حذف کسره ی نقش نما :صاحب خانه

با یک ترکیب وصفی است:قدبلند     بلند قد    -     دل روشن     روشن دل

با یک ترکیب عطفی است:کاه وگل =کاهگل __مشتق ومرکب =مشتق مرکب

__شترومرغ =شترمرغ درکلمات پیرزن وپیرمرد صدای کسره برای سهولت در

تلفظّ است وواژه دولفظی است.

با واژه ی مرکب کوتاه شده جمله ی سه جزئی بامفعول است . خدا شناس

باواژه ی مرکب کوتاه شده جمله ی سه جزئی با مسند   است. کمبود =کسی که ...کم بود

4.مشتق مرکب :

ترکیبی ازدو تکواژه آزاد بادست کم یک تکواژه وابسته ی اشتقاقی :

گذرا ساز (مشتق مرکب است )بن فعل + پسوند +بن فعل

مالامال__ اسم + میانوند +اسم

اگر تکواژه ی میان دو تکواژ تکرار لی بیایدمیانوند است .

اگرتکواژ ه ی میان دو تکواژغیر تکراری بیاید اگر باتکواژ اولی معنا دهد پسوند واگربا

دومی معنا دهد پیشوند است.

سراسر  پی درپی    زبان نفهم گذراساز

میان وند    میان وند                 پسوند    پسوند

انواع میان وند : 1)الف:رنگا رند ،سراپا ،رستاخیز ،بنا گوش

2) تا {آزاد قاموسی :دوتا ،سه تا

      {وابسته دستوری :حرف ربط واضافه

     {میان دوکلمه :سرتاسر لب تالب گوش تاگوش

3)ب__دم به دم دربه در عصابه دست

4)صدای کسره (_)=رخت خواب تخت خواب ­_حسب حال _رفت و آمد

5)و__{ربط:آمد وخوابید

        {عطف : علی وحسن

       {میان وند :رفت وآمد

***حرف واو به شرطی میان ونداست که میان دو تکواژ با هردو کلمه معنا بدهد نه با یک تکواژ معنا بدهد .(مرگ ومیر)(سروکار) میان وند نیست .

***مصدر یک واژه ی مشتق مرکب است . او به من کمک کرد __کمک کردن

***جان به در بردن ___مشتق مرکب است .

اعضای بدن انسان اگر با       __  همراه شوند مشتق اند .

***گونه __ساده است           مزدور گناجور دستور ساده اند چون   ور به شکل

اور    شده وخاصیت خود را از دست داده .

نام آواها واژه ی ساده محسوب میشوند .     خش خش             

کلمه سعدی  ساده است .رودکی(ساده) عراقی و فردوسی مشتق است .

امه عده ای معتقدند  رودکی مشتق است .

ان تنها در معنای جمع وند   تصریفی است . در معانی دیگر وند  اشتقاقی است .

جملات چند جزئی :

جمله : قابل تقسیم به نهاد و گزاره است .

                                                            : او آمد

جمله مستقل : چون پیامی کامل دارد

تنها جمله است اما مستقل نیست .   اگر چه او امد

1- ساده (یک فعلی)

جمله مستقل :

2- مرکب (چند فعلی ) از یک حرف ربط + جمله پیرو وابسته تبعی  و غیر اصلی  ویک جمله پایه .هسته .اصلی تشکیل میشود.

ü مثال : ( آن مرد را که نویسنده است)  قبلا جایی دیده ام

                 هسته                             

با :  بهمراه    یا  به وسیله  ≥≥ متمم قیدی

راه تعیین متمم : فعل را به صورت مصدر بکار میبریم .

انواع متمم : 1- اصلی  2- قیدی  3- اسمی        

مصدر + حرف اضافه  متمم : معنی نمی دهد    یا معنی میدهد   : اگر معنی داد  به جای حرف اضافه میتوان حرف اضافه دیگری نهاد   و اگر معنی نداد  به جای حرف اضافه نمیتوان حرفی نهاد.

در صورت جایگزینی با  حرفی دیگر  متمم قیدی است .

در صورت عدم جایگزینی با حرف دیگر متمم اصلی است .

متمم قید  و اسم را جزه نقشهای اصلی حساب نمیکنیم

متمم فعل و اصلی یکی  است .

(نهاد ) کی  از خانه برگشتی ؟ کی ( قید زمان )  کلمات پرسشی هان نقشی دارند

که از آن سوال  میگیرند .

2-جملات سه جزئی گذرا :کلمه گذرا حشو است .

او مطالعه میکند-میکند ( کتاب مفعول محذوف است اما نظر دیگر این که کلمه مطالعه  مفعول است .

او کتاب را مطالعه میکند .

ٍشکوفایی هر فرهنگی  به میزان زیادی به تلاش صاحبان آن فرهنگ بستگی دارد .

نهاد             متمم قیدی         متمم اسم               مفعول    فعل

جمله سه جزئی  با مفعول است .

در زیر نمودار تنها اجزای اصلی قرار میگیرد .

رسیدن : فعلی است که اگر مفهوم معنائی  آن در نظر باشد نه مفهوم  فیزیکی  متمم همراه است .

علی به کمال رسید .                        او به خانه رسید 

        متمم فعل                                                   قید 

*نقش نماها در زیر نمودار قرار نمیگیرند .

نهاد                             گذاره

شکوفایی هر فرهنگ            مفعول                      فعل

                                               بستگی         متمم اسم            دارد

                                              تلاش صاحبان آن فرهنگ

در بین  اجزاه غیر اصلی متمم اسم و بدل  در زیر نمودار واقع میشوند

اما بعد از اجزاه اصلی .

چون مفعول حکم هسته دارد  ابتداء  هسته  سپس متمم اسمک می آید .

 برای تشخیص اینکه  ه     در آخر کلمه واج است  یا نیست . به آن نشانه جمع یا پسوندی می افزاییم :  فرماند   هان       درماند   گان

اگر  ه    تبدیل به  گ  شود  واج نیست .

کلماتی که حرف     ه     اخر آنها  واج است  معمولا  قبل از     ه   یکی از  مصوتهای  بلند    ا   .   او  .   ای    وجود دارد  : شکوه کوه  تشبیه : ماه

*** در قیدها تکیه روی هجای آغازی  است  اکثر در قید های مختص  .

***اگر کلمه ای ( ی )  نکره دارا باشد تکیه روی  هجای ماقبل آخر است .

***در کلمه نمایشنامه نویسی  تکیه بر روی سی  است چون  نمایشنامه نویس  بودن  معنا میدهد .

*** در کلمه دانش آموزی تکیه بر روی مو است ( چون ی    نکره وجود دارد )

*** در کلمه توانایی  تکیه بر روی  یی است.

 *** سرودی  تکیه بر روی  رو  است اگر ی   نکره باشد یا  ی   شناسه باشد  در هر دو حالت تکیه  ما قبل آخر است .

در فعلها بجز  سوم شخص مفرد  تکیه بر روی هجای  ما قبل آخر است .

*** در جملات سه جزیی اسنادی  باید دقت کنیم اگر فعل اسنادی منفی شود  اسنادی است و اگر منفی شده اسنادی نیست : پرند ه پریده است . ( فعل ناگذرا ( ماضی نقلی ))

پرنده زیبا است __ نیست

درزمان آینده خواهد بود یک فعل اسنادی است ونیازی به روش منفی         فعل اسنادی

نیست .

شد  درصورتی که ماقبل آن صفت مفعولی متعدی نیاید فعل اسنادی است .

افسرده شد                             خوانده شد

       فعل اسنادی است                      فعل اسنادی نیست

گشت وگردید اگر قابل جایگزینی با(شد) باشند فعل اسنادی اند.

ازفضل خداوندی هردو عالم روشن گشت.

   متمم اسم             نهاد  مسند  فعل ربطی (اسنادی)

***اگردرجمله ای بین اجزای اصلی جمله فاصله افتاد باید صفت نیز که ازآن جز اصلی

فاصله افتاد به جزه اصلی برگردد.

مثال: مردی دیدم ناتوان   (مردی ناتوان  - مفعول است)

***برنامه ریزی برای پرکردن اوقات فراغت جوانان جامعه (امری )است (ضروری)مسند است.

او    (ازمعلمان مدرسه ی ما)    ست .  متمم

***برای پیدا کردن صفت بیانی ازاین روش کمک می گیریم موصوف رابا   ی  نکره می آوریم.درآخر ترکیب یک فعل ابطی می گذاریم

3.جملات 4جزیی به کتابی خریدم .

وابسته ها : کتاب را چند خریده ای ؟ کتاب را چند تومان خریده ای

در جمله ی کتاب را چند خریدهای ؟ کلمه ی چند قید است چون در جواب می توانیم یک کلمه قید بکار ببریم ___  کتاب را رایگان خریده ام .

در جمله بالا چند از نظر نوع ضمیر پرسشی و از نظر نقش قید پرسشی است .

*** کلمات هر کدام ، هر که   یک واژه محسوب می شوند یک واژه ی مرکب .

لباس همه بچه ها _______ لباس همه ی بچه ها

      صفت مبهم                      ضمیر مبهم

این همه خانه _________ این همه خانه ( حروف ه پایانی و واو در کلمه واج حساب نمی شوند )

در کلمه ی قند شکن حرف د در واج حساب می شود چون قابل تلفظ است ولی در کلمه ی قند دان واج د اول نمی توان در واج ها حساب کرد .

در یک گروه اسمی یاید از هسته به نزدیکترین وابسته نمودار رسم کرد .

اره یک تابست یک واژه ی غیر ساده داریم ( چهارده )

اگر واو بین اعداد طبیعی بیایند مشتق مرکبند .اگر  واو بین دو عدد بیاید که یک طبقه یکسان باشند دیگر مشتق مرکب نیستند .     چهل و پنجاه

هفت خوان یک واژه ی مرکب است . چهار راه ( یعنی جایی در خیابان ) چهار راه( یعنی چهار عدد راه ) ( ساده غیرساده )

در شمارش واج های یک کلمه اگر فرایند واجی کاهش باشد باید مبنا بر نوشتار باشد .

شیر افکن ______ ش / ی/ ر/ء/ َ_/ ف/ک/ت/ن/

واو معدوله ( خواهر و ... ) به همان صورت گفتاری واج گزاری می کنبم .

علاوه بر کاهش فرایند واجی افزایش یا ادغام نیز باید صورت نوشتاری در نظر گرفت .

دست بند(نوشتاری ) دست ، بند  مانند : زیاتر ____ زیاد تر

اگر چه همراه با کلمه ی بیاید که مشخص نکند از چه تعجب کرده : در اینجاه نقش چه قید تعجب است .

ی در اخر کلمه ای که مورد تعجب است ( ی ) تعجب است ____ چه گل سرخی !

می توان در کلاس ان را ی نکره گرفت .

*** ساخت صفت عالی : صفت عادی + ترین = برترین بهرزین

بر کاربرد دارد = برامد                 به نیز کاربرد دارد = بهداری .

*** اخرین صفت شمارشی نوع یک است .

نخستین و اولین هم مشتق هستند     اول + ین (-َ مین )

در عبارت ظهر هفتمین روز                این شکل است هفتمین وابسته وابسته است

*** اگر ترکیب اضافی مقلوب شود دیگر یک واژه است : جانباز

دیگر روز  - گلاب آبلیمو

*** کلام امام علی (ع)      امام : وابسته ی وابسته است .

عبارت خالو حسین یک واژه ی مرکب است __در عبارت آقا حسین ( شاخص است )

و عده ای معتقد ند . حسین آقا است ( بدل ) .و عدهای معتقدند علی اقا خود یک واژه ی مرکب است . ستوان یکم احمدی (شاخص ) / ستوان یکم احمدی

                                                    هسته   پسین  بدل

نقش های اصلی : نهاد ، مفعول ، مسند ، فعل ، متمم اجباری دارد

نقش عای غیر اصلی : قید ، منادا ؛ تکرار ، معطوف ، بدل

نقش های گروه ساز : صفت ، مضاف الیه

*** نکته : معطوف بستگی دارد که به چه معتوف شده اگر به قید معتوف شده غیر اصلی و اگر به نهاد یا یکی از نقش های اصلی معطوف شود جزه نقش اصلی است .

*** علامت های جمع : ها ان ات ون ین

لغت ها =  لغات             درختان = اصطلاحات

*** نکات جمع مکسر است و جمع های مکسر یک تکواژ ه بیشتر نیستند .

*** ات    عربی به دو شرط به کلمه ای فارسی اضافه نمی شود :   1)

کلمه مشتق باشد 2 ) کلمه در اغاز یکی از حروف ( پ چ ژ گ ) دارا باشد

گذارشات پیشنهادات نما یشات 3) کلماتی که ما ریشه ی آنها رانمی دانیم ونمی دانیم عربی هست یا فارسی

مانند زبان جان آشنا من تو او - ... سفارش (این کلمه ساده است )

***تشخیص صفت بیانی :1)کسره ی نقش نما را ،رابه مصوت  بلند ای تبدیل کنیم :کتاب      ی زیبا 2)درپایان ترکیب است بیاوریم  . کتاب زیبا است .

***همه ی این بازیکنان  تیم سر بلند پیروز ما

 

دلسوزی آن مکارترین سوداگران ___ نشا نه ی جمع نمدار پیکانی نمی خواهد

 

روش کار این چند جور اسباب بازی بچهگانه 

 

خانواده ی   هر دو شهید     شاهد سرزمین    من

 

نوعی آهو ____ نوع آهویی

هسته  مضاف الیه      هسته   مضاف الیه

وابسته های وابسته : 1) ممیز         عدد + ممیز + هسته

انواع ممیز : 1 ) قابل حذف : مانند ممیز های وزن و اندازه  چیزی بر معها می افزایند

2 ) ممیز های که جزه ی بر معنه نمی افزایند مانند تعداد : دو تا بچه

                            هفت مترو نیم ( متر به قرینه حذف شده )

هفت متر و نیم پارچه     کلماتی مانند نوع ، چند ، جو ، تار می توانند ممیز واقع شوند .

 

عبارت هر نوع حیوان                    چند نوع حیوان

 

صفت های مبهم نیز مفهوم عددی دارند .

2) صفت صفت : هسته +صفت +صفت ______ تعدد صفت

لباس  آبی گران قیمت ( بحث تعدد صفت با بحث صفت  صفت متفاوت است )

لباس آبی آسمانی _________ صفت صفت

لباس او به رنگ آبی آسمانی است ________ صفت صفت

رنگ لباس او آبی آسمانی (صفت صفت نداریم  )

3) مضاف الیه مضاف الیه : هسته +مضاف الیه  او +مضاف الیه ( تعدد اضافه )

دیوار    ٍ باغ       و      خانه 

هسته +مضاف الیه +مضاف الیه                کتاب برادر علی

در تتابع اضافه صفت و مضاف الیه هم می آید .تتابع اضافه وابسته وابسته است .

کتاب تاریخ علی  _تتابع اضافه است این جا وابسته وابسته  نداریم .

دیوار  باغ  خا نه ( هسته م 1 م1)

4) صفت مضاف الیه : هسته + صفت پیشین  +مضاف الیه

جلد این کتاب

شش دستگا ه دوربین فیلم برداری نو

 

5) قید صفت :هسته  + ِ       واژه +صفت

                                


ادامه مطلب
[ چهارشنبه هجدهم دی 1392 ] [ 22:1 ] [ Mr ]

زبان و ادبیات فارسی۱ پیش دانشگاهی

درس اول                                                           نـی نــامـــه

                ۱  بشنو از نی چون حکایت می کند              از جدایی ها شکایت می کند

- « نی» استعاره از مولانا یا نماد هر انسان آگاه و دور مانده از اصل خویش

- بین حکایت و شکایت جناص ناقص اختلافی است

- مقصود از جدایی : جدایی روح جزئی ( انسان ) از روح کل (خدا) است.

پیام : ناله ی آدمی به خاطر دوری از حق است

                   ۲   کز نیستان تا مرا ببریده اند             از نفیرم مرد و زن نالیده اند

- « ‌نیستان» استعاره از عالم معنا

- « مرد وزن» مجازاً کل هستی و همه ی موجودات

پیام : اندوه تمام هستی به دلیل جدایی از عالم معناست.

              ۳     سینه خواهم شرحه شرحه از فراق          تا بگویم شرح درد اشتیاق

- « سینه » مجازاً شنونده ای درمند و درد آشنا

- بین « شرحه » و « ‌شرح » جناس ناقص افزایشی است

- واج آرایی (( ش‌)) / واژه ی « شرحه » تکرار است

- « درد اشتیاق » : مفهومی پارادُکسی دارد ( متناقص نما)

پیام : به لیاقت درک عشق اشاره دارد: دارد . با بیت ۱۴ پیوند معنایی دارد.

          ۴    هرکسی کاو دور ماند از اصل خویش              بازجوید روزگار وصل خویش

- بین واژه ی اصل و وصل جناس ناقص اختلافی برقرار است

- آرایه ی تلمیح در بیت مشهود است : « انالله و انا الیه راجعون» و « کل شی ءً یرجعُ الی اصله » .

پیام : همه ی موجودات به جایگاه اصلی خود بر می گردند.

                 ۵      من به هر جمعیتی نالان شدم               جفت بد حالان و خوش حالان شدم

- بین نالان و حالان جناس ناقص اختلافی برقرار است و نیز بد حالان و خوش حالان با هم تضاد دارند.

ـ مقصود از بد حالان کسانی هستند که سیر و سلوک آنها به سوی حق و واردات قلبی آنها از طرف حق کم است اما خوش حالان سیر و سلوک و واردات قلبی آنان بسیار است.

پیام: به فراگیری ناله ی نی اشاره دارد.

                 ۶    هرکسی از ظن خود شد یار من                   از درون من نجست اسرار من

- بین « ‌ظن» و « من» جناس ناقص اختلافی است.

- واژه ی من تکرار شده است.

- واج آرایی « ‌ن» محسوس است.

                 ۷     سِرّ من از ناله ی من دور نیست                لیک چشم و گوش را آن نور نیست

- بین دور و نور جناس اختلافی است ضمن این که قافیه نیز هستند.

- « چشم و گوش» مجازاً کل حواس ظاهری است.

- « نور» نماد معرفت ایزدی و استعاره از بصیرت و دانایی است.

- « من» آرایه ی تکرار دارد.

پیام : راز درون نادیدنی است.

               ۸    تن ز جان و جان زتن مستور نیست              لیک کس را دید جان دستور نیست

- بین مستور و دستور جناس ناقص اختلافی است ضمن این که قافیه نیز محسوب می شوند.

- « تن زجان و جان ز تن » آرایه ی قلب و عکس دارند.

- واژه ی« دید» در معنای مصدری« دیدن» آمده که به آن مصدر مرخم می گوییم / و حرف « را » به معنای  « برای» و حرف اضافه است .

- مقصود از جان اسرار درون آدمی است .

- « تن و جان» مفهومی متضاد دارند و نیز واژه ی « جان» تکرار نیز هست.

پیام:« روح» از اموری نادیدنی است. (بیت ۷و۸ با هم پیوند معنایی دارند و بیت ۸ تاکیدی بر بیت ۷ است).

                 ۹    آتش است این بانگ نای و نیست باد              هر که این آتش ندارد ، نیست باد  

- بانگ نای به آتش تشبه شده است .

- « نیست باد» در مصراع اول و دوم جناس تام دارد ، « نیست» در مصراع اول فعل و در مصراع دوم صفت است به معنای « نابود باد» در مصراع اول اسم و در مصراع دوم فعل دعایی است . در نتیجه « نیست باد»  در حکم قافیه است نه ردیف که قافیه ی اصلی واژه ی « باد » است یعنی بیت « ذو قافیتین» است .

- آتش استعاره از عشق یا بانگ عاشقانه ی نی است.

- واژه ی آتش تکرار است.

پیام : عشق موجب ارزش و تعالی آدمی است.

                  ۱۰        آتش عشق است کاندر نی فتاد              جوشش عشق است کاندر می فتاد

- آتش عشق اضافه ی ( تشبیه بلیغ ) ، عشق به آتش مانند شده است.

- نی و می : جناس ناقص اختلافی و قافیه نیز هستند. همچنین مقصود از« نی» و « می» کل عالم هستی است پس مجاز نیز محسوب می شود.

- واج آرایی« ش» در بیت محسوس است و واژه ی عشق نیز تکرار .

- «جوشش عشق» اضافه ی استعاری است.

- بیت آرایه ی ترصیع ( موازنه ) دارد.

پیام : اثر گذاری عشق / عشق در همه چیز جاری و ساری است.

                     ۱۱       نی ، حریف هر که از یاری برید                پرده هایش پرده های ما درید

- بریدن کنایه از جدا شدن و دور ماندن است.

- بین دو واژه ی« پرده » و « پرده » جناس تام است پرده ی اول، حجاب یا پوششی است که راز ما را پنهان می کند اما پرده ی دوم صدا و نغمه ی نی است.

- « پرده های ما درید» کنایه از فاش کردن راز است.

معنی: نی همدم کسانی است که از معشوق خود جدا مانده اند. آواز نی، راز عاشقان را آشکار می سازد و برای کسی که جویای معرفت است پرده ها و حجاب ها را از مقابل چشم برمی دارد تا معشوق حقیقی را ببیند.

پیام : عشق افشاگر است.

                ۱۲      همچو نی زهری و تریاقی که دید ؟              همچو نی دمساز و مشتاقی که دید؟

- همچو نی در دو مصراع تشبیه است

- زهر و تریاق تضاد و نیز مصراع اول پارادوکس محسوب می شود چون دو مفهوم متضاد به یک چیز اطلاق شده است.

- بیت موازنه دارد

- واژه ی « دمساز» را می توان ایهام گرفت « الف» همدم ، یار موافق « ب » دمساز به صورت مقلوب؛ ساز دم

- هر دو مصراع استفهام انکاری دارد، حرف « که » ضمیر پرسشی است.

پیام : نی در عین درد آفرینی درمان بخش است .

                 ۱۳    نی ، حدیث راه پر خون می کند                    قصه های عشق مجنون می کند

- راه پرخون کنایه از سیر و سلوک دشوار راه عشق است.

- مصراع دوم داستان لیلی و مجنون را فریاد می آورد تلمیح دارد.

پیام : نی تجلی عشق واقعی است.

             ۱۴     محرم این هوش جز بی هوش نیست                مر زبان را مشتری جز گوش نیست

- مصراع اول پارادوکس دارد- محرم هوش بودن بی هوش .

- بیت آرایه ی اسلوب معادله / واج آرای صامت « ش» دارد.

- زبان و گوش مراعات النظیر است

- بین هوش و گوش جناس ناقص اختلافی است و نیز قافیه هستند

- مصراع دوم تمثیل است

- حرف « مر» معنی خاصی ندارد، غالبا ً با حرف « را » می آید از مختصات سبکی است.

پیام : به لیاقت درک عشق اشاره دارد.

۱۵     در غم ما روزها بیگاه شد                   روزها با سوزها همراه شد

- « روزها» مجازاً طول عمر

- بین روزها و سوزها جناس ناقص اختلافی برقرار است.

- واج آرایی « ر» / و / ر / محسوس است.

پیام : عمر عاشق با اندوه عشق توام است.

۱۶     روزها گر رفت، گو رو ، باک نیست              تو بمان ، ای آن که چون تو پاک نیست

- مصراع اول تشخیص دارد ( گفتگو با روز )

- روزها مجازاً طول عمر

- بین پاک و باک جناس ناقص اختلافی است . قافیه نیز محسوب می شوند.

- بیت ۶ جمله دارد.

پیام : تنها عشق ارزش جاودانگی دارد.

۱۷     هرکه جز ماهی ، زآبش سیر شد              هر که بی روزی است ، روزش دیر شد

- ماهی استعاره از عاشق واقعی / عارف واصل

- آب استعاره از عشق / معرفت

- بیت آرایه ی تمثیل دارد

- ماهی و آب مراعات النظیر است

- روزش دیر شد کنایه از خسته و ملول شدن

- بین سیر و دیر جناس ناقص اختلافی برقرار است و نیز قافیه هستند

پیام : لیاقت و قالیت درک عشق

 ۱۸     در نیابد حال پخته هیچ خام              پس سخن کوتاه باید ، والسّلام

- پخته کنایه از عارف واصل

- خام کنایه از انسان بی بهره از عشق

- بین پخته و خام تضاد برقرار است.

پیام : لیاقت و قابلیت درک عشق

               خودآزمایی

ا) مقصود از « جدایی » ، « نی» و « نیستان» چیست ؟

پاسخ : جدایی: جدا شدن از اصل و عالم معنا

نی: انسان آگاه ( مولوی)

نیستان: حقیقت الهی

۲) بیت: « ما زدریاییم و دریا می رویم              ما زبالاییم و بالا می رویم»

با کدام بیت از شعر درس ارتباط معنایی نزدیک دارد؟

پاسخ : بیت۴  هرکسی کاو دور ماند از اصل خویش           باز جوید روزگار وصل خویش

۳) بیت پنجم ناظر به کدام ویژگی نی است؟

پاسخ : همراهی و همدلی     

۴) شاعر برای بی خبران از عالم عشق چه سرانجامی آرزو می کند ؟

پاسخ :  مرگ و نابودی

۵) در مصراع « پرده هایش، پرده های ما درید» تفاوت معنایی پرده را بیان کنید :

پاسخ :پرده ی اول : نوا و نغمه ی موسیقی / پرده ی دوم: حجاب و پوشش

۶) در مصراع « تو بمان، ای آن که چون تو پاک نیست» منظور شاعر از «تو» کیست ؟

پاسخ : عشق. در عرفان، میان عشق، عاشق و معشوق تفاوتی نیست و کلمه ی تو به همه دلالت دارد.

۷) چرا « نی نامه» مولانا به رغم آن که به نیایش های متداول و مرسوم شبیه نیست، نوعی نیایش تلقی شده است ؟

پاسخ : روح نیایش و توجه به حق در تار و پود آن نهفته است.

درس ۲ زبان و ادبیات فارسی۱ پیش دانشگاهی

درس دوم

                                                    مناجات

قالب شعر: غزل

این غزل جزء اشعار حفظی است.

ملکا ذکر تو گویم که تو پاکی و خدایی        نروم جز به همان ره که توأم راهنمایی

ملک {پادشاه .صاحب ملک، استعاره از”خداوند” / نقش “منادا”(ای ملک)

جمله ی پایانی به دو صورت تلفظ  و معنی می گردد:

۱-که توراهنمای من هستی (تو: نهاد /راهنما: مسند/ ام(من): مضاف الیه / یی: مخفف”هستی”)

۲-که تو به من راه را نمایی{نشان دهی } (تو: نهاد/ ام(من): متمم/ راه: مفعول/ نمایی: فعل) دو واحد زبر زنجیری گفتار(=تکیه و درنگ )باعث این اختلاف تلفظ و معنی گردیده است –{زبان فارسی سال سوم }

مرجع تمامی ضمیرهای “تو” (در این غزل): خداوند

این بیت یادآور مفاهیم سوره ی مبارک “حمد “است .

همه درگاه تو جویم همه از فضل تو پویم           همه توحید تو گویم که به توحید سزایی

هر سه واژه ی “همه” در این بیت : به معنای “فقط ” و “تنها ” به کار رفته است

فضل : بخشش، احسان، نیکویی، برتری،کمال

پویم : از مصدر “پوییدن “: دویدن، به شتاب رفتن به هر سو رفتن و جست وجو کردن

همه از فضل تو پویم ـ توضیحات(۱)- تنها در پی فضل و بخشش تو هستم

سزایی : سزاوار وشایسته هستی

جویم .پویم .گویم .:جناس ناقص

واژه ی”همه”و”تو”:تکرار

واج آرایی: تکرار صامت “ت” (به ویژه در مصراع دوم )

تو حکیمی تو عظیمی تو کریمی تو رحیمی           تو نماینده ی فضلی تو سزاوار ثنایی

حکیم: صاحب حکمت . دانا . دانشمند . فیلسوف.

کریم: صاحب کرم . بخشنده. بزرگمنش

رحیم : مهربان. بخشاینده

نماینده: نشان دهنده . نشانه. نماد سمبل.

ثنا: ستایش. حمد . درود . سپاس

واژه ی “تو “: تکرار، واج آرایی: تکرار صامت “ت” و مصوت های “و” و “ای”

معنی: تو حکیم و بزرگ و بخشنده هستی.تو دارای فضل و بخشش بی نهایت و سزاوار حمد و ستایش می باشی .

 

نتوان وصف تو گفتن که تو در فهم نگنجی            نتوان شبه تو گفتن که تو در وهم نیایی

وصف : توصیف . بیان و شرح چگونگی و حالت

شبه : مانند . نظیر

وهم: تصور .گمان . پندار . خیال

بیت دارای آرایه ی “موازنه “است (نتوان /وصف- شبه/ تو گفتن که تو در -/فهم – وهم/نگنجی- نیایی)

فهم . وهم : جناس ناقص

جمله ی”نتوان شبه تو گفتن “: تلمیح دارد به “لیس کمثله شیء”(هر چند در کتاب درسی نیامده است-تلمیحات به آیه یا حدیث باید در کتاب های درسی آمده باشند تا صلاحیت آزمون سازی را دارا باشند )

همه عزی وجلالی همه علمی ویقینی               همه نوری و سروری همه جودی وجزایی

عز :  عزیز شدن . ارجمندی

جلال:  بزرگی . عزت. شکوه.  بزرگواری

یقین:  امری که واضح وثابت شده باشد

سرور:  شادی. خوش حالی

جود:  بخشش. عطا. جوان مردی

جزا: پاداش . سزا. مزد (پاداش وسزای نیکی و بدی)

بیت دارای آرایه ی “ترصیع” است (همه-همه/عزی-نوری/جلالی- سروری/ همه – همه/ علمی-جودی/ یقینی- جزایی)

واژه ی”همه”: تکرار

واج آرایی : تکرار مصوت “ای” و مصوت کوتاه “و”

همه غیبی تو بدانی، همه عیبی تو بپوشی            همه بیشی تو بکاهی، همه کمی تو فزایی

غیبی و عیبی : جناس ناقص

همه غیبی تو بدانی : اشاره به “عالم الغیب”بودن خداوند

همه عیبی تو بپوشی: اشاره دارد به “ستار العیوب ” بودن خداوند

بیشی: افزونی. زیادی

بکاهی: از مصدر “کاستن”: کم کنی

فزایی: بیفزایی. زیاد و افزون نمایی

تضاد(طباق){بیشی وکمی   {بکاهی و فزایی

بیت دارای “ترصیع” است (همه-همه/غیبی- بیشی/تو بدانی-تو بکاهی/ همه عیبی- همه کمی/تو بپوشی-تو فزایی)

واژه های “همه”و”تو”: تکرار

مصراع دوم تلمیح دارد به آیه ی” تعز من تشاء وتذل من تشاء”(خداوند)هر که را بخواهد عزیز می گرداند وهر که را بخواهد ذلیل) {تعز: همه کمی تو فزایی//تذل: همه بیشی تو بکاهی}

واج آرایی:تکرارمصوت”ای”

لب ودندان سنایی همه توحید تو گوید           مگر از آتش دوزخ بودش روی رهایی

لب ودندان:{تناسب(مراعات نظیر){مجازاز “کل وجود” سنایی: تخلص شاعر

مگر: ایهام{امیداست (قید آرزووتمنا){شاید(قید تردید)

آتش دوزخ: تناسب

مرجع “ش”(در بودش”): سنایی

                                                           نیـایـش

       صحیفه ی سجادیه مجموعه ای از نیایش های امام سجاد (ع) و حاوی نیایش ها ی لطیف و زیبا و لبریز از معارف،آموزش های اخلاقی واجتماعی است. این کتاب تا کنون بارها ترجمه شده که نوشته ی زیر بخشی از دعای هشتم این کتاب است که جواد فاضل (۱۲۹۵- ۱۳۴۰) شمسی آن را با زیبایی و رسایی و به شیوه ی آزاد ترجمه کرده است.

 

*پروردگارا ! به درگاه تو پناه می آورم وتو نیز پناهم بخش تا موجودی آزمند وخویشتن دوست نباشم. مگذار که صولت خشم حصار بردباری مرا در هم بشکند و حمله ی حسد مناعت نظر مرا به خفّت و مذلّت فرو کشاند.

آزمند : حریص .طمعکار.(آز: حرص و طمع و زیاده خواهی )

خویشتن دوست: خودخواه.خود پسند

مگذار: اجازه نده . رهایم نکن

صولت : حمله . قدرت . غلبه . هیبت.

صولت خشم: اضافه ی استعاری . تشخیص / حصار: دیوار. بارو . دیواردور قلعه

بردباری: صبر و شکیبایی

حصاربردباری : اضافه ی تشبیهی (بردباری: مشبه /حصار: مشبه به)

حصار بردباری را در هم شکستن : کنایه از “ناشکیبا شدن . تمام شدن صبر و تحمل”

حمله ی حسد :  اضافه ی استعاری .تشخیص

مناعت:  بلند نظری . عالی همت بودن . پایداری و استقامت.

فطرت: سرشت . طبیعت . ذات. {فترت: سستی. ضعف . فاصله ی بین دو دوره }(اهمیت املایی دارد)

مناعت فطرت: سرشت عالی و والا داشتن /خفّت: سبکی. خواری

مذلّت: پستی . ذلّت . خواری=خفت

سجع ها {می آورم ونباشم / {بشکند و فروکشاند

* پروردگارا ! از خصلت طمع که دنائت آورد وآبرو ببرد، از بد خویی که دل دوستان بشکند و به دشمنان نشاط و نیرو بخشد، از لجاج شهوت که همّت های بلند را پست سازد و پرده ی عفاف و عصمت چاک زند  به درگاه تو پناه می آورم.

- خصلت : خوی . صفت ذاتی

- دئانت: فرو مایگی. پستی . ذلیل شدن

- بد خویی: بد اخلاقی

-  دل شکستن: کنایه از “رنجانیدن  و آزار دیگران”                                        

 - دوستان ودشمنان: تضاد

- لجاج: ستیزه . سرسختی/ شهوت : خواهش نفسانی

- لجاج شهوت: اضافه ی استعاری. تشخیص

- عفاف: پاک دامنی. پرهیز کاری . پارسایی

- عصمت: بی گناهی . نگاه داری نفس از گناه وخطا (هم خانواده ی “معصوم”).

- پرده ی عفاف و عصمت: اضافه ی تشبیهی (عفاف و عصمت : مشبه / پرده: مشبه به).

- پرده ی عفاف و عصمت را چاک زدن : کنایه از “گناه کاری و از دست دادن پاکدامنی “

- سجع ها: آورد . ببرد . بشکند . بخشد . سازد . زند

 

* پروردگارا از حمیّت های جاهلانه و عصبیت های ناهنجار که حرمت انسانیت پاس ندارد  و به حریم اجتماع پای تعدی وتجاوز بگذارد، به ذات اقدس تو پناه می برم.

حمیت : غیرت . مروت . تعصب

عصبیت: حمیت . تعصب . طرفداری.(به معنای “دشمنی”نیز میباشد)

ناهنجار: زشت . ناپسند . نامناسب

حرمت: احترام آبرو . ارجمندی

پاس ندارد:  نگاه داری نمی کند . رعایت و مواظبت نمی کند .

حریم: پیرامون وگرداگرد چیزی .آن چه حمایت و دفاع از آن واجب باشد

تعدی: تجاوز . ستم . ازحد درگذشتن

پای تعدی وتجاوز : اضافه ی استعاری است

پای بر روی چیزی گذاردن : کنایه از نابود کردن . بی ارزش نمودن

اقدس: مقدس تر . پاکتر

سجع ها : ندارد و بگذارد

*پروردگارا ! روامدار که سر به دنبال هوس بگذارم و درظلمات جهل و ضلال، از چراغ هدایت به دور افتم و بیغوله را از شاهراه باز نشناسم .

روامدار: مپسند . نخواه

سر به دنبال هوس گذاردن: کنایه از”هوس رانی کردن ” 

ظلمات : جمع”ظلمت”. تاریکی ها

جهل: نادانی

ضلال: گمراهی

ظلمات جهل وضلال: اضافه ی تشبیهی (جهل وضلال: مشبه / ظلمات: مشبه به )

چراغ هدایت : اضافه ی تشبیهی (هدایت: مشبه/چراغ: مشبه به )

ازچراغ هدایت به دور افتادن :کنایه از “گمراه شدن “

بیغوله : بیراهه . ویرانه {کنج وگوشه}

شاهراه: راه اصلی

بیغوله و شاهراه: تضاد(طباق)

* روامدار که به خواب غفلت فروافتم  وکیفر غفلت خویش بینم .

* روامدار که به خاطر هوس خویش . پای بطلان بر عنوان حق گذارم و باطل بر حق برگزینم .

* پروردگارا ! مگذار دامان وجودم به پلیدی های گناه بیالاید و مگذار که معصیت ها را ـ هر چه هم کوچک باشد ـ کوچک بشمارم و نسبت به ملاهی و مناهی بی پروا باشم .

غفلت: فراموشی . از یاد بردن . بی خبری

خواب غفلت: اضافه ی تشبیهی(غفلت: مشبه / خواب: مشبه به)

به خواب غفلت فرو افتادن:  “فراموش کردن . ناآگاهی”

بطلان: باطل شدن . بیهودگی

پای بر چیزی گذاردن: کنایه از “خوار و بی ارزش نمودن . نابود کردن”

بطلان و باطل: اشتقاق

حق و باطل: تضاد

دامان)دامن)وجود: اضافه ی استعاری  و تشخیص

بیالاید: آلوده شود

معصیت: گناه

کوچک شمردن: کنایه از “اهمیت ندادن . بی توجهی. بی ارزش دانستن “

ملاهی: جمع “ملهی”آلات لهو  و سرگرمی

مناهی: جمع “منهی”. کارهایی که در شرع و عرف منع و نهی شده است

ملاهی  و مناهی: جناس ناقص

بی پروا: بی باک. جسور (پروا : ترس . واهمه)

* و هم چنان روا مدار که طاعت اندک خویش را بسیار بینم و به خویشتن ببالم و گردن استکبار وافتخار برافرازم و به کیفر این خود بینی و خود پرستی از ادراک فضایل و مکارم فرو مانم به تو پناه می برم واز تو می خواهم که مرا پناه دهی وآتش نخوت و غرور به خرمن اعمال در نیندازی .

* پروردگارا ! بر بیچارگی ما ترحم فرمای و مگذار که نسبت به زیر دستان خشم و خشونت روا داریم و بر آنان سخت و دشوار بگیریم .

طاعت: عبادت. فرمان بری

ببالم: افتخار کنم. بنازم (معنی دیگرآن- رشد و نمو کردن)

استکبار: تکبر کردن. خود را بزرگ پنداشتن. خود نمایی(هم خانواده ی “کبر و تکبر”)

گردن استکبار و افتخار برافراختن : کنایه از “غرور وتکبر. به خود نازیدن”

ادراک: دریافتن . درک نمودن . فهمیدن

فضایل : جمع” فضیلت”. برتری ها . ارزش ها . بزرگی ها

مکارم: جمع “مکرمت” جوان مردی . بزرگی

فرو ماندن: ناتوانی . درماندگی

نخوت: تکبر. غرور. خودستایی (رخوت: سستی .کاهلی)

آتش نخوت وغرور: اضافه ی تشبیهی(نخوت و غرور: مشبه / آتش: مشبه به)

خرمن اعمال: اضافه ی تشبیهی(اعمال: مشبه /خرمن: مشبه به)

درنیندازی: اهمیت املایی دارد(شکل غلط- در نیاندازی)

آتش در خرمن انداختن: کنایه از ” نابود کردن”

سجع ها:{بینم. ببالم. برفرازم. فرو مانم /  {می برم. میخواهم / {دهی. درنیندازی / {داریم. بگیریم

 

                                                             حسن و هستی

               حسنت به ازل نظر چو در کارم کرد               بنمود جمال و عاشق زارم کرد

                  من خفته بدم به ناز در کتم عدم              حسن تو به دست خویش بیدارم کرد

قالب شعر:رباعی

مرجع”ت” و”تو”(در این رباعی):خداوند

حسن: نیکویی. زیبایی

ازل: زمان بی آغاز.آن چه اول و ابتدا نداشته باشد

نظردرکارکسی کردن: کنایه از”توجه والتفات نمودن”

حسن: تشخیص/ بنمود: نمایان ساخت. نشان داد

جمال: زیبایی/ زار: درمانده. رنجور. شوریده / کار و زار: جناس ناقص

ضمیر”م”{مصراع اول- مضاف الیه / {مصراع دوم- مفعول

عاشق زارم کرد: جمله ی چهارجزیی گذرا به مفعول و مسند(“م”: مفعول/ عاشق: مسند)

ارتباط معنایی داردبا:

۱- روزاول چو به استادسپردندمرا           همگان راخردآموخت و مرامجنون کرد

۲- درازل پرتوحسنت زتجلی دم زد         عشق پیداشد وآتش به همه عالم زد

خفته: خوابیده/بدم: مخفف فعل کمکی”بودم”(خفته بودم: ماضی بعید)

کتم : پنهان وپوشیده داشتن(هم خانواده ی”کتمان”

عدم :نیستی. فنا / درکتم عدم خفتن: کنایه از”نیست بودن”

حسن: تشخیص/ بیدارکردن: کنایه از “خلق کردن.آفرینش”

بیدارم کرد: جمله ی چهارجزیی گذرا به مفعول و مسند(“م”مفعول/بیدار: مسند)

خفته وبیدار: تضاد

کلا”این رباعی تلمیح داردبه”خلقت وآفرینش انسان”

[ سه شنبه پانزدهم مهر 1393 ] [ 15:22 ] [ Mr ]

معنی شعر و نثر ادبیات تخصصی سال چهارم ( سبك شناسي )

معنی شعر و نثر ادبیات تخصصی سال چهارم ( سبك شناسي )

درس نهم : وصف ابر

قالب : قصیده            سبک : خراسانی                   محتوا : توصیفی                 اثر : فرخی سیستانی

معانی ابیات :

بیت1. از روی دریای آبی ابر سیاهی بلند شد که مثل طبع و نظر عاشقان و دلدادگان ، دگرگون و آشفته بود .

مفهوم : تنوع رنگ ابر و حرکت آن در آسمان .

بیت2. ابر مانند سیل خروشانی در میان دریای آرام و نیز مانند گرد بادی پر شتاب و سیاه رنگ که در هوا معلق باشد حرکت می کرد . مفهوم : تنوع حرکت ابر در آسمان .

بیت3. توده ی آبر در آسمان مانند فیل هایی که در دشت و صحرا پراکنده باشد جدا و پراکنده شد .

مفهوم : توصیف رنگ ، پراکندگی و کثرت ابر در آسمان .

بیت4.گویی که مقداری زنگ آهن بر روی آینه ی چینی پاشیده باشند و یا این که روی پارچه ی دیبای آبی رنگ ، موی سنجاب ریخته باشند . مفهوم : توصیف رنگ و تیرگی ابر در آسمان .

بیت5.گویی که آسمان مانند دریای سبز رنگی است که ناگهان سیمرغ بچه های خود را بر فراز آن به پرواز در آورده است

بیت6.این ایر تیره از بالای آسمان حرکت می کرد و گاهی هوا تاریک و زمانی روشن می شد و با حرکتش گاهی آسمان پیدا می شد و زمانی خورشید ناپدید می گشت .

بیت7. ابر مانند چندن ( صندل ) سوهان زده بر لوح آبی رنگ است و مثل عبیر( ماده ی سیاه رنگ)  غربال زده ای است که بر آبگینۀ رنگی قرار گرفته  باشد . مفهوم : تنوع رنگ ابرها در آسمان

بیت8.این ابرها مثل این بود که ناگهان مقداری آب بر روی آتش پر دود بریزی و یا مانند چشم عاشقی بود که از دیدن معشوق     خود بینا شود .

بیت9. آسمان روشن با ابر سیاه ، تیره و غبار آلود شد مثل جان کافری که با شمشیر سلطان والا مقام کشته شده باشد .

مفهوم : توصیف تیرگی ابرها در آسمان .

-----------------------------------------------

درس دهم : ميلاد پيغامبر ( ص )

معانی نثر :

در وجود آمد از مادر . معنی : از مادر متولد شد . / همه ی بتان به روی اندر افتادند . معنی : تمام بت ها سرنگون شدند . / اندر همه ی آتشکده ها آتش بمرد . معنی : آتش در تمام آتشکده ها خاموش شد . / پس دیگر روز انوشیروان تافته شد . معنی : پس روز بعد انوشیروان نگران و مضطرب شد . / این بختیان را به هزیمت کردندی و از دجله بگذرانیدندی . معنی : شتران نر را شکست دادند و از دجله دور کردند . / این نعمان مَلک عرب بود از جهت نوشروان . معنی : نعمان از جانب انوشیروان حاکم سرزمین عربستان بود . / مملکت عجم به دست او برود . معنی : سرزمین پارس (ایران) به دست او اداره شود ./ پس مملکت انوشیروان برسد . معنی : عمر سلطنت انوشیروان به پایان می رسد . / این پیامبر که در وجود آمده است به بلاغت برسد . معنی : این پیامبر که متولد شده به سن بلوغ و پیامبری می رسد . / چون او برسد به دست خلیفتی از آن او برود . معنی :وقتی عمر پیامبر به پایان برسد به دست جانشین او اداره می شود .

درس : جوانی

معانی نثر :

ای پسر ، هر چند توانی پیر عقل باش . معنی : از نظر داشتن عقل ، مثل پیران با تجربه و عاقل باش .

از شاطری بلا نخیزد و از جاهلی بلا خیزد . معنی : از زرنگی و چابکی کسی گرفتار بلا نمی شود ولی از نادانی آدمی          گرفتار بلا می شود .

بهره ی خویش به حسب طاقت خویش از روزگار خویش بردار که چون پیر شوی خود نتوانی و هرچند جوان باشی خدای را    عزوجل فراموش مکن . معنی : تا آن جا که توان داری از زندگی و دوران جوانی خود بهره ببر زیرا هنگام پیری درمانده می شوی و در ایام جواني همواره به یاد خدا باش.

درزی نیز در کوزه افتاد . معنی : کنایه از خیاط هم مُرد .

همه نشست و خاست با جوانان مدار . معنی : فقط با جوانان معاشرت و هم نشینی مکن

با پیران نیز مجالست کن . معنی : با سالخوردگان نیز هم نشینی کن .

جوانان اگر در مستی جوانی محال کنند . معنی : اگر جوانان به خاطر جوانی و بی تجربگی کار بیهوده ای بکنند .

عادت جوانان چنان است که بر پیران تماخره کنند . معنی : عادت جوانان این است که پیران را مسخره کنند .

بدان سبب جوانان را نرسد که بر پیران پیشی جویند.معنی : به این دلیل جوانان حق ندارند که خود را برتر از پیران بدانند.

جوان را بتر که این آرزو باشد که دریابد و باشد که در نیابد . معنی : وضعیت جوان بدتر است زیرا ممکن است که به پیری برسد       و ممکن است که نرسد .

جواب پیران ، مُسکِت باشد . معنی : پاسخ سالخوردگان خاموش کننده و دندان شکن است .

جوانی به تماخره وی را گفت : ای شیخ این کمانک به چند خریده ای . معنی : جوانی با تمسخر به پیر گفت این کمان ( پشت خمیده) راچند خریده ای.

اما با پیران نه بر جای منشین . معنی : اما با پیرانی که حد خود را نمی شناسند هم نشینی مکن .

صحبت جوانا ن بر جای بهتر که صحبت پیران نه بر جای . معنی : هم نشینی با جوانانی که احترام و حد خود را نگه می دارند بهتر از هم نشینی با پیرانی است که حدخود را نمی دانند .

----------------------------------------------

درس يازدهم : بوي جوي موليان

معانی نثر :

چنین آورده اند که ............

این گونه روایت کرده اند که نصر بن احمد سامانی که بزرگ ترین پادشاه سامانی بود .و دوران پادشاهی او اوج دولت سامانی بود و وسایل بلند مقامی و عوامل پیشرفت کاملاً آماده بود .

خزاین آراسته و لشکر ..........

در دوران حکومت نصر بن احمد خزانه ها پر و سپاه فراوان بود و بندگان و خدمتگزاران مطیع و فرمانبردار بودند . زمستان در پایتخت بخارا اقامت می کرد و تابستان به سمرقند یا یکی از شهرهای خراسان می رفت .

مگر یک سال نوبت هری ................

اتفاقاً یک سال نوبت رفتن به شهر هرات بود . امیر در فصل بهار در شهر بادغیس بود و بادغیس آبادترین چراگاه های خراسان و عراق است و نزدیک به هزار دره ی خرم و سرسبز دارد که پر از آب و علف است و هریک از این دره ها برای یک لشکر کافی است.

چون ستوران بهار نیکو ............

معنی : وقتی اسب ها و چهارپایان در فصل بهار خوب خوردند و خوب چاق و پرتوان گشتند و آماده ی میدان و نبرد شدند نصر بن احمد به سوی شهر هرات حرکت کرد و بر دروازه ی مرغ سپید اتراق کرد و اردوگاه بزد و فصل بهار بود .

آن جا لشکر بر ............................

سپاهیان در آن جا استراحت کردند ؛ هوا خوب بود و باد خنک و خوراکی و میوه زیاد و بوییدنی فراوان بود و سپاهیان از عمرشان در بهار و تابستان به خوبی استفاده کردند .

و چون مهرگان................

وقتی امیر نصر بن احمد پاییز و میوه هایش را دید بسیار خوشش آمد انگور رسید و در منطقه ی مالن انگور چیدند کشمش های پاک کرده را برداشتند و برای آویزان کردن انگورها ها ریسمان بستند و انبارها را پر کردند.

امیر با آن لشکر .....................

امیر نصر بن احمد با سپاهیان به دو روستای غوره و درواز وارد شد خانه هایی دید که هر یک مانند بهشت زیبا بود و در مقابل هر یک از خانه ها باغی و بوستانی بود که در برابرش باد شمال قرار داشت . زمستان در آن جا اقامت کردند و از جانب سیستان شروع به آوردن نارنج کردند و از طرف مازندران بالنگ شروع به رسیدن کرد و زمستان را در نهایت شادمانیب و شادکامی سپری کردند .

چون  بهار در آمد ..................

 وقتی فصل بهار رسید اسبان را به بادغیس بردند و سپاهیان را به مالن میان دو رود بردند و چون تابستان شد میوه ها رسید امیر گفت : تابستان به کجا برویم ؟ زیرا جایگاهی خوش تر و آبادتر از این جا وجود ندارد فصل پاییز می رویم و وقتی که پاییز فرا رسید امیر گفت : میوه های پاییزی هرات را می خوریم و می رویم .

و همچنین فصلی به ..........................

و همین طور رفتن خود و سپاهیان را از فصلی به فصل دیگر موکول می کرد تا چهار سال این گونه گذشت زیرا این زمان اوج حکومت ساسانیان بود و مملکت آباد و کشور بدون دشمن و سپاه مطیع و فرمان بردار و روزگار بر وفق مراد و بخت و اقبال موافق با وجود تمام این نعمت ها همه خسته و آرزده خاطر شدند و آرزوی دیدن یار و دیار کردند .

پادشاه را ساکن دیدند....................

دیدند که پادشاه قصد رفتن ندارد میل و آرزوی هرات در سر او و عشق هرات در دل او بود و در میان سخن هرات را به بهشت جاودان تشبیه می کرد و بلکه هرات را از نظر آبادی و سرسبزی از بهشت برتر می دانست و از نظر زیبایی بر بتخانه ی چین ترجیح    می داد فهمیدند که امیر قصد دارد تابستان هم در هرات بماند .

پس سران لشکر و ............................

پس امرای سپاه و بزرگان کشور نزد ابو عبدالله رودکی رفتند که از میان هم نشینان امیر هیچ کس محترم تر و مورد اعتمادتر از رودکی نبود و گفتند : اگر چاره ای بیندیشی که امیر از این سرزمین حرکت کند پنج هزار دینار به تو تقدیم می کنیم زیرا آرزوی دیدن زن و فرزند دل ما را بی قرار کرده و جان ما دارد از شوق دیدار بخارا از تن بیرون می آید .

رودکی قبول کرد ...............

رودکی پذیرفت زیرا از خلق و خوی امیر خبر داشت و از طبع و سلیقه ی او آگاه بود او می دانست که نثر در امیر تاثیر کافی         نمی گذارد پس روی به شعر آورد و قصیده ای سرود و زمانی که امیر شراب صبحگاهی نوشیده بود وارد مجلس شد و در        جایگاه خود نشست و وقتی نوازندگان نوازندگی خود را به پایان رساندند رودکی چنگ در دست گرفت و در پرده ی                عشّاق این قصیده را خواند .

بیت1. بوی جوی مولیان به مشام می رسد و بوی دوست مهربان می آید .

بیت2. ریگ های دشت آموی و ناهمواری های راه زیرپای من مانند حریر نرم و ملایم است .

مفهوم : شوق رسیدن به بخارا سختی های راه را آسان می کند .

بیت3. آب رودخانه ی جیحون از شوق دیدار چهره ی امیر تا کمر اسب بالا می آید .

بیت4. ای بخارا به شادمانی سال های زیاد زندگی کن زیرا امیر با شادمانی و نشاط به سوی تو می آید .

بیت5. امیر مانند ماه است و بخارا هم چون آسمان پس امیر به سوی بخارا می آید .

بیت6. امیر مانند سرو مثل بوستان است پس همانطور که سرو در بوستان می خرامد و جلوه گر می شود امیر به سوی بخارا در حرکت است

چون رودکی بدین بیت ....................

وقتی رودکی به این بیت رسید امیر آن چنان تحت تاثیر شعر او قرار گرفت و دگرگون شد که از تخت پایین آمد و بدون کفش بر اسب یدک نشست و به سوی بخارا حرکت کرد .

چنان که رانین و ...............

به طوری که رانین و کفش امیر را تا دو فرسنگ به دنبال او به برونه بردند و آن جا پوشید و تا بخارا اصلاً توفق نکرد و رودکی دو برابر آن چه لشکریان به او قول داده بودند از لشکر گرفت .

-----------------------------------------------

درس دوازدهم : داستان خسرو با مرد زشت روي

معانی نثر :

شیر گفت : شنیدم ..............

شیر گفت : شنیدم که روزی میل به شکار خسرو را تحریک کرد و به این اندیشه به سوی بیابان رفت .

چشمش به مردی ................

خسرو مردی زشت چهره را دید و زشت رویی و ناپسندی چهره ی او را مبارک و خوش یُمن ندانست دستور داد تا آن مرد را از برابر گروه سواران او دور کردند و سپس از آن جا عبور کرد .

مرد اگر چه در .....................

آن مرد اگر چهره و صورت زشتی داشت به خصلت ها و صفات نیکو کاملاً آراسته بود .از ظاهر به باطن کار پی برد .

با خود گفت : ........................

آن مرد با خود گفت خسرو آفرینش خداوندی را دارای عیب شمرده و از خداوند عیب گرفته است و نمی داند که در آفرینش موجودات و رنگ آمیزی پدیده ها کوچک ترین خطایی وجود ندارد .

من او را با سر .................

من او را به راه راست راهنمایی می کنم تا از این اشتباه خود آگاه شود و بفهمد که فال بد به نام او زده شده و به من نسبت داده شده است .

چون خسرو از شکارگاه ...................

وقتی خسرو از شکار بازگشت اتفاقاً به همان مکانی رسید که آن مرد زشت رو را دیده بود مرد از دور خسرو را صدا زد و گفت که من سؤال دارم که جنبه ی پند و اندرز دارد .

اگر یک ساعت خسرو ....................................

اگر یک لحظه خسرو توقف کند و از مَرکب غرور و بزرگی پایین بیاید و به آن سخن خوب گوش فرا دهد بی فایده نیست .

خسرو عنان اسب ...................

خسرو اسب خود را متوقف کرد و گفت : ای شیخ هر سخنی که داری بگو . گفت : ای شاه امروز گشت و گذارت برای شکار چگونه بود ؟ شاه گفت : کاملاً مطابق میل و بسیار خوب . مرد گفت : خزانه و ابزار حکومت تو برقرار و پایدار است ؟ شاه گفت : آری .

گفت : از هیچ جانب ...........................

مرد به شاه گفت : از هیچ طرفی خبر ناخوشایندی شنیده ای ؟ خسرو گفت : خبر بدی نشنیده ام . مردگفت : از این گروه سواران و خدمتکارانی که با تو بوده اند به هیچ کدام آسیبی رسیده است ؟ خسرو گفت : به هیچ کدام آسیبی نرسیده است .

گفت : پس مرا بدان ...................

مرد گفت : پس چرا دستور دادی که ما با خواری و توهین از سر راه تو دور کنند ؟ خسرو گفت : زیرا مردم دیدن صورت انسان های زشت را نامبارک و شوم می دانند . مرد گفت : پس با این حساب دیدن خسرو برای من شوم بوده است نه دیدار من برای خسرو . خسرو پذیرفت و از آم مرد عذر خواهی کرد .

----------------------------------------------

درس سيزدهم : ايوان مداين

قالب : قصیده               محتوا : عبرت پذیری از زندگی قدرتمندان         نوع : تعلیمی      اثر : خاقانی شروانی

معاني ابيات :

بيت1. هان: (شبه جمله) آگاه باش، به هوش باش. // عبرت بین: (صفت فاعلی مرکّب مرخّم) عبرت فزاینده، پند فزاینده. //  عبر: (جمع عبرت) پند گرفتن ها و پند آموزی ها. //  ایوان مداین، «تشبیه بلیغ» // ایوان: کاخ. //  مداین: جمع «مدینه» است به معنی شهرها، امّا از آن مجازاً «تیسفون» خواسته شده که پایتخت پادشاهان ساسانی بوده است و ایوان مداین به نام «ایوان کسری» و «طاق کسری» معروف شده است. // «هان» با «دان» جناس ناقص اختلاقی. //  دیده ایهام دارد : 1- دیده شده 2- چشم در این معنی با عبر به معنی جاری شدن اشک تناسب دارد = ایهام تناسب// واج آرایی: تکرار مصوّت بلند «ا» در مصراع دوم. // آرایه ی اشتقاق میان عبرت و عبر. //  آرایه ی تکرار «عبرت، در اول و آخر مصراع».

معنی بیت : ای دل پند پذیر، آگاه باش -  از آنچه می بینی پند بگیر 2- از چشمانت اشک جاری کن و ویرانه های ایوان مداین ر ا

 مایه ی عبرت قرار بده.

بيت2.// دوم: صفت شمارشی ترتیبی است //. « دوم دجله » استعاره ی مصرّحه از «اشک بسیار» است و نقش مفعولی دارد. // مصراع دوم اغراق دارد ( فراوانی اشک ، دجله ی دومی ایجاد کرده است).

معنی بیت : یک بار از کنار دجله به کاخ مداین بیا و در آنجا اقامت کن (و به یاد گذشته ها و ناپایداری جهان) از اشک چشمان خود، دجله دیگری در کنار رود دجله، جاری کن.

بيت3.خوناب: (اسم مرکّب) آب با خون آمیخته، اشک خونین. //  دجله، با استعاره مکنیّه (تشخیص)، گریان و دارای مژگان پنداشته شده است. // مصراع دوم اغراق دارد. // بیت سه جمله است. //  مراعات نظیر میان «گرمی» و «آتش». // چکیدن آتش از مژگان   دجله : متناقض نما و اغراق

  معنی بیت : خود دجله از روی حسرت و تأسف گذشته به اندازه ی صد دجله خون می گرید، گویی که از گرمی اشک خونین او آتش از مژگان او می چکد.

بيت4.«آتش حسرت»: تشبیه بلیغ اضافی//  دجله، با استعاره ی مکنیه، دارای جگری بریان از اندوه و ناکامی پنداشته شده است. //  آتش و آب تضاد دارند. // تکرار «بریان» بیت را آراسته است. // «شنیدستی» شکل و کاربردی است کهن از «شنیده ای // 

بریان شدت جگر : کنایه از شدت ناراحتی مصراع دوم استفهام انکاری است. // بریان: برشته، کباب شده. // مراعات نظیر میان «لب» و «دهان». // واج آرایی صامت «ش» در مصراع دوم.

معنی بیت :  ببین چگونه آتش حسرت، دجله را متأثر ساخته، آیا تاکنون شنیده ای که آتش، آب را کباب کند و بسوزاند؟!

بيت5. سلسله ی ایوان: استعاره مصرّحه از دندانه ها و کنگره های کاخ که مانند زنجیر در پی یکدیگر قرار گرفته اند. // تلمیح: به داستان انوشیروان و زنجیر عدل وی. //  سلسله ی دوم: استعاره مصرّحه از امواج دجله. // واج آرایی تکرار صامت (س). // حسن تعلیل ( شاعر حرکت پر پیچ تاب رودخانه ی دجله را از گسستن زنجیر ایوان مداین می داند ) //  آرایه ی تکرار: سلسله. //  در سلسله شدن: کنایه از دیوانگی.// را نشانه ی فک اضافه است (تا سلسله ی ایوان مداین بگسست).

 پیچان: ایهام 1- مضطرب 2- به خود پیچیدن

معنی بیت :  از هنگامی که زنجیر ایوان مداین ( عدل انوشیروان ) پاره شد و این کاخ خراب شد، دجله انگار دیوانه شد و مانند زنجیر به خود پیچان گشت.( اشاره به امواج و حرکت خروشان دجله )

بيت6.آواز دادن: ندا دادن. // بوکه: امید که، شاید که، مخفّف «بُوَد که» در مورد تمنّا و آرزو به  کار می رود. // مراعات نظیر میان «گوش»، «زبان» و «دل». // گوش دل: گوش باطن، در برابر گوش سر و ظاهر// مصرع دوم : استعاره مکنیه تشخیص

  معنی بیت : گه گاه با  اشکی که می ریزی، ایوان مداین را صدا بزن تا شاید از آن پاسخی بشنوی.

بيت7. پند دادن دندانه ی قصر: استعاره ی مکنیّه (تشخیص). // بن دندان: کنایه از صمیم دل. // دندانه با دندان جناس ناقص افزایشی. // آرایه ی تکرار: پند. // واج آرایی تکرار صامت «ن». // سر و بُن : تضاد

   معنی بیت : گنگره های این هر قصر پی در پی به تو پند می دهند و تو این پند و اندرز را ازصمیم قلب بشنو.

بيت8. بارگه: بارگاه؛ جای بار دادن و به حضور پذیرفتن. // داد: عدالت و دادگری. // بارگه داد: تلمیح به انوشیروان و زنجیر عدل وی. // خِذلان: خواری. // تضاد میان «داد» و «ستم».// مصرع دوم : استفهام انکاری

معنی بیت :  ما که مظهر عدل و دادخواهی بودیم این گونه ویران شدیم، پس بر سر قصر ستمگران چه خواری و پستی هایی       خواهد رسید.

بيت9.ایوان فلک وش: کاخ باشکوه و بلند. // فلکِ گردان: چرخ گردنده، استعاره مصرّحه از روزگار. // فلک گردان: گرداننده و حرکت دهنده ی فلک، خداوند بزرگ. // گردان اول : گردنده – گردان دوم : گرداننده= جناس تام

معنی بیت :  تو می گویی چه کسی این کاخ با شکوه و بلند را این گونه واژگون کرده است؟ تقدیر روزگار یا فرمان خداوند       چنین بود.

بيت10. خندیدن: کنایه از استهزا و مسخره کردن. // آرایه ی اشتقاق میان «می گرید»، «گریند» و «گریان». //  تضاد میان «خندی» و «می گرید». //  آرایه ی تکرار: دیده، کاین جا، گریه. // واج آرایی تکرار صامت «د» و «ن».

معنی بیت :  تو به چشمان من می خندی و مسخره می کنی که چرا در اینجا گریه می کند ؛  بر آن چشمی که اینجا گریه نکند        باید گریست.

بيت11.مست بودن زمین: تشخیص. //  کاس سر: کاسه ی سر، جمجمه. // در میان پادشاهان ساسانی پنج تن با نام هرمز سلطنت    کرده اند که سه تن از آنان پیش از انوشیروان بوده اند و دو تن دیگر پس از او و هرمز چهارم پسر انوشیروان است و ظاهراً مراد از هرمز، پادشاهان پیش از انوشیروان هستند. // نوشروان: مخفّف انوشیروان، به معنی دارنده ی روان جاوید، لقب خسرو اول از پادشاهان ساسانی است. // واج آرایی صامت «س». // مراعات نظیر میان «سر»، «خون» و «دل». // حسن تعلیل: شاعر علّت  مستی زمین را خوردن خون دل انوشیروان در کاسه ی سر هرمز می داند.

معنی بیت :  زمین مست گشته است، زیرا شرابی از خون انوشیروان رااز کاسه ی سر هرمز نوشیده است.

بيت12. تاج: افسر، کلاه جواهر نشان که شاهان در مراسم رسمی بر سر می گذاشتند.// تضاد میان «پیدا» و «پنهان». // مغز سر: مجاز از کاسه ی سر.// «پند در تاج سر» ظاهراً به تاج سر شاهان قدیم، سخنانی حکمت آمیز و پند آموزی می نوشتند.

 دکتر کزّازی در «سراچه ی آوا و ایما» (ص146) می گوید: یکی از پندهای تاج انوشیروان که نویسندگان عرب باز گفته اند، این پند نغز و زیباست: «آن مِه که آن بِه، نه آن بِه که آن مِِه.»

معنی بیت : پادشاه ساسانی به هنگامی که زنده بود، پندها ی بسیار بر تاج سرش آشکارا دیده می شد و اکنون که مرده است ، در  کاسه ی سر او صد پند نو پنهان شده است که می توان از آنها عبرت گرفت.

بيت13.بوم: سرزمین // زرّین تره: (ترکیب وصفی مقلوب) میوه ی زرّین. // بساط: در اینجا به معنی سفره. // واج آرایی تکرار صامت «ز». // آوردی (: می آورد) و کردی (: می کرد) ماضی استمراری هستند.

معنی بیت : خسرو پرویز در هرسر زمینی و میوه های طلایی خود را می آورد، و از سفره و بساط شاهانه اش که با میوه های زرّین زینت می یافت بوستانی دایمی داشت.

بيت14.زرّین تره کو بر خوان؟: تره ی زرّین و طلایی که بر سفره بود کجاست. //  کم ترکوا: تلمیح به آیه ی«کم ترکوا من جنات و عیون و زروع و مقام کریم و نعمه کانوا فیها فاکهین» (سوره ی دخان آیات25-27). // بین خوان اوّل به معنی سفره و خوان دوم به معنی فعل امر از مصدر خواندن جناس تام دارد. / واج آرایی صامت «ر» و «گ». // گم شد : کنایه از مرد و از دنیا رفت // گم شده : منظور خسرو پرویز

معنی بیت :  اکنون پرویز مرده است، از او کمتر سخن بگو. آن میوهای طلایی که بر سر سفره بود کجاست؟ ( آن همه شکوه و جلال از میان رفته است.) برو آیه ی «کم ترکوا من جنات و عیون...» را برای عبرت گرفتن بخوان!

بيت15.جبّاران: ستمگران، خودکامگان. // خاک: مجاز از زمین. // فرو خوردن: بلعیدن، به کام کشیدن. // گرسنه چشم: کنایه از حریص و آزمند. // تضاد میان «گرسنه» و «سیر».

معنی بیت :  این زمین تن ستمگران زیادی را بلعیده و در شکم خود جای داده است امّا این خاک حریص بالاخره از خوردن            آن ها سیر نشد.

بيت16.خاقانی: تخلّص شاعر که ابتدا حقایقی بود و پس از آن که به خاقان اکبر، منوچهر شروانشاه پیوست تخلّص خود را از نام او (خاقان) برگزید. // دریوزه کردن: گدایی کردن.// خاقان: شاه شروان، شاید مراد هر پادشاهی باشد. // واج آرایی صامت «د». // جناس ناقص افزایشی میان «خاقان» و «خاقانی». // مصراع دوم اغراق دارد.( از این که خاقان از خاقانی گدایی کند ) .

معنی بیت :  ای خاقانی، از این درگاه (ایوان مداین) عبرت بگیر تا بعد از آن خاقان از درگاه تو گدایی کند و پند و عبرت بگیرد.

----------------------------------------------

درس چهاردهم : جدال سعدي

معانی ابیات و نثر :

یکی در صورت درویشان ..............

شخصي به ظاهر همانند درويشان نه بررفتار و کردار ايشان بود .( رياكار بود ) او را در مجلسي ديدم نشسته ، نكوهش آغاز كرده و به شرح شكايت مي پرداخت و از ثروتمندان بدگويي مي كرد . سخنش را به اين جا رسانیده بود كه فقير بخشش ندارد و ثروتمند توانايي بخشندگي و خير رساني ندارد .

بيت : بخشندگان قدرت مالي در دست ندارند و در طبيعت ثروتمندان هم بخشندگي وجود ندارد .

مرا که پرورده ی نعمت ...

من كه پرورش يافته بخشش اغنيا هستم اين سخن قابل تحمل نبود . گفتم : اي يار ، ثروتمندان محل درآمد درماندگانند و اندوخته ي زاهدان و محل توجه و قبله زيارت كنندگان و پناهگاه مسافران و براي آسايش همنوعان سختي هـــاي زياد ي را تحمل مي كنند . آن هنگام دست به غذا مي برند كه خويشان و تهي دستان بخورند و بازمانده سفره ي كرمشان را به پير زنان و نزديكان و همسايگان به شايستگي مي رساند .

بيت1. براي ثروتمندان انجام كارهايي نظير نذر و مهماني ، زكات ، فطره ، آزاد كردن بنده و قرباني كردن هنروري است .

بيت 1.اي درويش تو نمي تواني به مقام سعادت آنها برسي تو تنها به خواندن دو ركعت نماز آن هم با خاطري پريشان توفيق مي يابي

اگر قدرت جودست ...

 اگر وسيله تقرب ، توانايي بر بخشش يا نيروي سجود باشد براي ثروتمندان بهتر مقدور است كه مال حلال دارند و پيراهن پاك و آبروي محفوظ و آسوده هستند . اگر فرمانبرداري از حق از غذاي گوارا و حلال پديد مي آيد و درستي عبادت به  جامه ي زيبا وابسته است . . . . مشخص است كه از شكم گرسنه نيرویي بر نمي خيزد و از تهيدستي جوانمردي ظهور نمي يابد و كسي كه چيزي در بساط ندارد سفر ميسر نيست و آدم گرسنه قدرت نيكو كاري ندارد .

بيت 1.آن انساني كه كفاف زندگي فردايش مشخص نباشد شب را با پريشاني مي گذراند .

بیت2. مورچه در تابستان براي خود آذوقه ذخيره مي كند تا در زمستان با آ سودگي زندگي كند .

فراغت با فاقه ...

آسايش با فقر فراهم نمي شود . و آرامش درون با تهيدستي ممكن نمي باشد ثروتمند مشغول تكبيره الاحرام ( نماز ) است و فقير در انتظار مايحتاج شب است هرگز فقير به ثروتمند شباهت ندارد .

بيت : ثروتمند به پرستش خدا مشغول است و كسي كه خرج روزانه اش فراهم نباشد پريشان خاطر است

پس عبادت ...

پس عبادت ثروتمند به درگاه خدا مورد قبول است كه آسوده خاطر و با حضور قلب خدا را مي پرستد و پريشان خاطر ، وسايل زندگي را فراهم كرده اند و به خواندن دعا و قرآن پرداخته اند .

 حالی که من این سخن بگفتم ...

هنگامي كه من اين سخن گفتم درويش بي تاب و تحمل شد شروع به سخن گفتن كرد و تند و سريع  بي شرمانه سخن مي گفت و گفت : در توصيف ثروتمندان، خيلي زياده روي كردي و سخنان بيهوده گفتي كه گمان تصور مي كند مرحم هستند يا كليد گنج روزي ، تعدادي خودبين و خودپسندِ گريزان از مردم ، مشغول جمع كردن مال و شيفته مقام و ثروت سخن      نمي گويند جز به ناداني و جز از سر بي ميلي به كسي نگاه نمي كنند ، دانایان را به فقر نسبت مي دهند و فقرا را به بی سر و ساماني سرزنش مي كنند . به مزيت ثروت و حرمتِ مقامي که دارند خود را بالا تر از همه قرار مي دهند غـافل از سخن حكيمان كه گفته اند : هر كسي كه از نظر عبادت از ديگران كمتر است و به ثروت و مال بيشتر به ظاهر ثروتمند است ولي در حقيقت فقيرند

گفتم مذمت اینان روا مدار ......

گفتم : سرزنش ثروتمندان را شايسته ندان زيرا كه صاحبان بخشش اند گفت اشتباه كردي كه اسير ماديات هستند . چه فايده دارد ؟ چون ابر بهارند و بخشش نمي كنند و همـانند نور آفتـابند و بر كسي نمي تـابند بر اسب توانـا ( مـال و ثروت ) سوارند و نمي دانند (بخشش نمي كنند ) يك قدم در راه خدا گام برنمي دارند و يك درم را بدون منت وآزار به كسي نمي بخشند مالي را به سختي جمع مي كنند و به پستي حفظ مي كنند و با پشيماني باقي مي گذارند چنان كه بزرگان گفته اند : ثروت انسان پست وقتي از زير خاك بيرون مي آيد كه او مرده باشد .

بيت : شخصی با رنج و سختي مال و ثروتي بدست مي آورد ديگری بدون تحمل رنج و سختي مالك آن مي شود

گفتمش بر بخل خداوندان نعمت .......

به او گفتم بر خسيسي بخشندگان آگاهي پيدا نكردي و همه چيز را ازديد گدا مَنِشانه ي خود مي نگري وگرنه هر كسي طمع را رها كند ، بخشش و خسيسی او باهم هماهنگ شود . امتحان مي داند كه طلا چيست و فقير مي داند كه خسيس چه كسي است گفتا به تجربه ي آن مي گويم كه اطرافيان را به در خانه مي ايستانند و خدمت كاران سخت دل را به اين كار مامور      مي كنند تا به اشخاص محترم اجازه ي ورود ندهند و مي گويند : كسي در خانه نيست و در حقيقت راست مي گويند .

بيت : آ ن كسي كه از خرد و بلند نظري و فكر درست و انديشه اي استوار بي نصيب است آن دربان چه زيبا گفت كه كسي در خانه نيست .

گفتم به عذر آنکه ...

گفتم : به دليل آن كه از دست نيازمندان بيزار شدند و از نامه ي گدايان به ناله آمدند و از نظر عقل پذيرفته نيست كه اگر سنگريزه صحرا به مرواريد تبديل شود گدايان بي نياز شوند .

بيت: چشم انسانهاي طمع كار از نعمت دنيا و ماديات پر نمي شود همچنانکه چاه از شبنم پُر نمی شود . .

گفتا نه که من بر حال ......

گفت : چنين نباشد كه دلم به حال بد يشان مي سوزد گفتم : نه زيرا به سبب توانگري آنها بر آنان حسادت مي كني من و او هر دو مشغول اين سخن و با هم در جدل بوديم .

تا عاقبت الامر دلیلش نماند ...

تا سرانجام دليلي براي او باقي نماند او را پست و خوار كردم دست تجاوز بلند كرد و شروع كرد به سخنان بیهوده گفتن و روش نادانان است كه وقتي در دليل آوردن از دشمن ناتوان شوند، دشمني آغاز مي كنند مثل آزِ بت تراش ( عموي حضرت ابراهيم ) كه با دليل نتوانست با پسرش مقابله كند با او به جنگ پرداخت كه : اگر از مخالفت با بتان دست بر نداري تو را سنگسار مي كنم . او را فحش و ناسزا گفتم ، يقه ام را پاره كرد و چانه اش گرفتم .( با هم دست به گریبان شدند .)

بيت 1. دست در گريبان يكديگر برده بوديم مردم از هر سو به سمت ما شتابان و خندان مي آمدند  .

بيت2. از گفتگوي ما مردم در تعجب بودند و انگشت به دندان گرفته بودند.

القصه مرافعه این سخن پیش قاضی بردیم ...

 خلاصه براي قضاوت نزد قاضي رفتيم و به حكم عادلانه راضي شديم تا قاضي مسلمانان آنچه صلاح است در اين دعوي بيان كند و تفاوت ثروتمند و فقير را بگويد قاضي چون چاره و تدبير ما را ديد، انديشيد و پس از تفكر زياد سرش را بلند كرد و گفت: اي كسي كه ثروتمندان را ستودي و به درويشان ستم  روا داشتي بدان كه هر جا كه گُل است خار نيز هست و با شراب ، خماري هم وجود دارد . و بر سر گنج مار خوابيده است و آن جا كه مرواريد ارشمند است نهنگ وجود دارد . شيريني زندگي دنيوي را گزش مرگ در پي است و رسيدن به بهشت مستلزم تحمل چيزهايي است كه نفس را خوش نمي آيد

بيت : خواهان يار اگر جفاي بدخواه را تحمل نكنند چه مي تونند كرد زيرا گنج ، مار ، گل ، خار ، غم ، شادي همراه هستند .

نظر نکنی در بُستان ...

آيا نمي بيني كه در باغ هم بيد خوشبو است و هم چوب خشك بي ارزش همچنين در گروه ثروتمندان هم سپاسگزارانِ نعمتِ خداوند را مي توان يافت و هم ناسپاسان را  و در گروه فقرا هم افراد صبور هستند و هم افراد دلتنگ و ناشكيبا .

بيت : اگر هر قطره ي شبنم تبديل به مرواريد مي شد مرواريد ارزش و بهايي نداشت .

مقربان حضرت حق ، جل و علا ...

نزديكان درگاه خداي بزرگ ثروتمندان متواضع و فقراي بلند همت هستند . و بزرگترين ثروتمند آن كسي است كه غم سختي درويش را بخورد و بهترين درويش آن كس است كه نسبت به ثروتمند ان   بي عتنا باشد . و هر كس بر خدا توكل كند خدا او را بس است . آنگاه از سرزنش من دست برداشت و به سرزنش درويش پرداخت  وگفت : اي كسي که باور داري ثروتمندان به كارهاي دنيا مشغولند و به خاطر لذات نفساني خدا را فراموش كردند ؛ درست است گروهي هستند با اين  صفاتي كه گفتي : كوتاه همت ، ناسپاس كه مال مردم بِبَرَند و ذخيره كنند و خود از آن بهره نَبَرَند و بخشش نمي كنند . اگر فرضاً باران نبارد و يا طوفان همه جا را فرا نگيرد ، با تكيه بر ثروت خود از رنجِ فقير جويا نشوند و از خداي بزرگ و عزيز   نمي ترسند و مي گويند :

بيت: اگر از تنگدستي شخصي به درد سر افتاد من ترسي ندارم زيرا داراي مال مال و ثروت هستم .

قاضی چون سخن بدین غایت رسانید...

قاضي وقتي سخن را به اين حد رساند و از مرز سنجش ، خردِ ما و در تحقيق دعوي ما نهايت تلاش را انجام داد به حكم صادرشده از جانب قاضي راضي شديم و از آنچه گذشته بود همدیگر را بخشیدیم و سپس از مناظره ، دوستی و  مهرباني را در پيش گرفتيم و به جبران گذشته قدم برداشتيم و بر سر و روي يكديگر بوسه زديم و آخر سخن اين بود :

بيت 1.اي فقير از گذر ايام و تغيير احوال جهان شكايت نكن زيرا اگر بر اين روش صبور نباشي وقتي مُردي رانده ي درگاه حق مي شودي .

بيت2. اي ثروتمند وقتي بازوي توانا داري خود از نعمت دنيا بهره مند شو و بر ديگران ببخش قطعاً در اين جهان و آن جهان سود خواهي بُرد

-----------------------------------------

درس شانزدهم : سر رشته ی آمال ها

قالب: غزل                    محتوا : مضامین عارفانه             اثر : صائب تبریزی

معانی ابیات :

بیت1. ای خدایی که آثار و پدیده های آفرینش نشانی از جمال و کمال تو هستند .نکات برتر و بزرگ تر در پشت این نشانه های کوچک پنهان است . مفهوم : کثرت در عین وحدت .

بیت2.بدبختی ها و گرفتاری ها نشانی از خشم و غصب تو است و سعادت ها و شادکامی ها نشانی از لطف و محبت تو است.

بیت3. جرم و خطاهای ما بندگان ، تو را خشمگین نمی کند همان طوری که آیینه از زشتی تصویرها بر هم نمی خورد و ماهیتش تغییر نمی کند.

بیت4.اگر پر و بال پروانه در آتش سوخت مهم نیست چرا که شمع با شعله ی خود پر و بال طلایی به پروانه می دهد .

مفهوم : کمال بخشی عشق ، عنایت معشوق .

بیت5. من از تنهایی و بی کسی با عقل همراه و هم سفر شدم . در این سفر استدلال های غقل مانند خاری بود که دامن لباس مرا ریشه و پاره کرد .

بیت6.هر شب که می گذرد بخشی از رزق و روزی ما کم می شود و با گذشت زمان ، عمر و روزی ما کم تر می گردد .

مفهوم : عمر انسان رو به کاهش است .

بیت7. همان طوری که قرعه ی رمال ها به تناسب افرادی که مراجعه می کنند تغییر می کند نیت من هم لحظه لحظه در حال تغییر و دگرگونی است .

بیت8. ای صائب هر وقت می خواهم کاملاً ناامید شوم دگر باره زلف ( لطف و عنایت) او رشته ی آرزوها را به دستم می دهد.

-----------------------------------------------------

درس هفدهم  : بزم محبت

قالب : غزل        محتوا : عشق و عرفان            نوع : غنایی          اثر : طبیب اصفهانی

معانی ابیات :

بیت1. به همان نازي كه ليلي به كجاوه مي نشيند غم عشق او در خانه پنهان دلم جاي مي گيرد .

بیت2.به دنبال كجاوه و محمل معشوق آن چنان گريه مي كنم (كه خاك گل مي شود ) و شتر در گل مي ماند .

 بیت3. اگر خاري در پا فرو رود به آساني بيرون مي آيد ، اما خار غم عشق كه در دل فرو مي رود سخت است .

بیت4. به دنبال شتر او به آرامي و آهستگي حركت مي كردم چرا كه مي ترسيدم غباري برخيزد و به دامان معشوق بنشيند

بیت5. دل مرا آزار مده زيرا مرغ وحشي دل اگر از روي باغي بپرد نشستن و برگشتن آن مشكل است .

 بیت6. به گلي كه به سرو مي خندد تعجب روا نيست چرا كه سرو پاي در گل و اسير است .

بیت7. بزم عشق و محبت راتحسين مي كنم چرا كه در اين بزم تفاوتي بين شاه و گدا نيست .

بیت8. اي طبيب از طلب و كوشش دست بر ندار زيرا هيچ كس تا ابد بين دو منزل (دنيا و آخرت ) نمي ماند ، چنين نيز برداشت مي شود ( اگر كسي در نيمه راه دست از طلب دارد به معشوق نم يرسد )

درس : کی رفته ای ز دل

قالب : غزل    سبک : بازگشت    محتوا : عشق و عرفان    نوع : غنایی       اثر :میرزا عباس بسطامی

معانی ابیات :

بیت1. ( اي خدا ) تو از دل من بيرون نرفته اي كه بخواهم آرزويت را كنم و تو پنهان نبوده اي كه بخواهم تو را پيدا كنم

بیت2. تو غايب نبوده اي كه طالب حضورت باشم و پنهان هم نبوده اي كه بخواهم تو را آشكار كنم .

بیت3. در نهايت جلوه گري خود را متجلي كرده اي تا من با تمام وجود به تماشايت بنشينم .

بیت4.قد و قامت زيباي خود را در آيينه ي چشمان من ببين تا تو را از عالم فرشتگان با خبر سازم .

بیت5. اي كاش با شور و مستي از حرم و صومعه مي گذشتي تا تو را قبله گاه همه مي كردم ..

بیت6. يك شب مي خواهم نقاب از چهره ات بردارم تا تو را خورشيد كعبه و كليسا كنم.

بیت7. اگر روز قيامت همه نعمت بهشتي را به من دهند ، من همه آن ها را فداي قامت زيباي تو مي كنم.

 بیت8. در كارگاه عشق هر گاه كه به چهره ي زيباي تو نگاه مي كنم كار من زيباتر مي شود  

----------------------------------------------

درس هجدهم : آي آدم ها

معانی ابیات :

آی آدم ها که بر ............

ای انسان های مرفه و آسوده که زندگی راحت دارید و شاد هستید یک نفر در آب دارد جان می دهد .مفهوم : مردم ضعیف درحال از بین رفتن هستند

یک نفر دارد که دست و .......................

یک نفر در این جامعه ی فاسد و خفقان زده که شما آن را نمی شناسید در تلاش و مبارزه برای رهایی است .

آن زمان که مست هستید ..................

در آن زمانی که از خیال باطل غلبه بر دشمن شاد هستید و در آن زمانی که پیش خود فکر می کنید که به ناتوانی کمک کرده اید تا زندگی بهتر و راحت تری برای او فراهم کنید .

آن زمان که ...........

در آن زمان که خود را برای خدمت به دیگران آماده می کنید .

در چه هنگامی .............

نمی دانم کی آگاه می شوید و سخنم را مشنوید که بگویم من روشنفکر در این جامعه بیهوده دارم قربانی می شوم .

آی آدم ها که بر ساحل بساط دل گشا دارید :

ای انسان هایی که در کنار این جامعه ی فقیر و مرگبار زندگی راحت و شادی دارید :

نان به سفره جامه تان...............

ای کسانی که از تمام امکانات رفاهی برخوردار هستید یک نفر در این جامعه شما را صدا می زند و با خستگی و ناتوانی علیه سختی ها و مشکلات می جنگد .

باز می دارد دهان با چشم از وحشت دریده .

او در کمال ناتوانی به مبارزه با خفقان برخاسته و در حالی که وحشت زده است فریاد آزادی سر می دهد و به انتظار همراهی مردم نشسته است.

سایه هاتان را ز راه دور دیده .

از دور شما را می بیند که خود را از مبارزه با مشکلات کنار می کشید .

آب را بلعیده در گود کبود و هر زمانی بی تابی اش افزون .

او در گرداب این جامعه ی فاسد در حال غرق شدن است و هر لحظه بی قرارتر و نا آرام تر می شود .

می کند زین آب ها بیرون گاه سر ، گه پا .

این شخص با نشان دادن دست و پای خود سعی می کند که دیگران را متوجه غرق شدن خود در سختی ها کند و از آن ها کمک بگیرد.

آی آدم ها او ز راه مرگ ..................

ای انسان ها ! این شخص در حالی که در لحظات آخر زندگی خود است و دارد غرق می شود و می میرد باز در جستجوی همراه است و فریاد کمک سر می دهد .

آی آدم ها که روی ساحل آرام در کار تماشایید !

موج می کوبد به ...............

وروزی فرا می رسد که ستم و خفقان به سراغ شما هم که در آسایش هستید بیاید آن روز این ستم بر روی شما خراب می شود همان طور که مست خراب بر جای می افتد .

می رود نعره زنان ...............

صدای مرد غریق و فریاد او از راه دور به گوش می رسد که می گوید آی آدم ها .

و صدای باد هر دم ................

ویرانی و ظلم عوامل حکومت هر لحظه دل آزارتر می شود و در این جامعه ستم زده و خفقان گرفته فریاد اعتراض او بیشتر و      گسترده تر می شود اما روشنفکران دیگری چون او در جاهای مختلف همین ندا را سر می دهند آی آدم ها همراه شوید و از گوشه و کنار مملکت این بانگ به گوش می رسد که « آی ادم ها » .

درس : مدیر مدرسه

طمطراق – ارمکش : خود نمایی و شان و شوکت – نوعی روپوش

رو پوش چرک مرد : جامه ای چرکین که با آب سرد شسته شده و چرکش بر جای مانده است .

خورا دم چک گرفتم : خود را مقصر دانستم . / به صرافت افتادن : اندیشه و قصد انجام کاری کردن

در اصل چهار استخدامش کنند : اصل ترومن آمریکا

درس : ني محزون

قالب : غزل                      محتوا : مسائل غنایی           اثر : شهریار

معانی ابیات :

بیت1. ای ماه امشب تو برای دردهای دل من مایه ی آرامش هستی زیرا تو هم مانند من عاشق هجران دیده هستی .

بیت2. ای ماه من هم مانند تو که در حال کاهش « هلالی شدن » هستی در حال ضعیف شدن هستم و می دانم که تو از دوری خورشید ( معشوق ) چه رنج هایی تحمل می کنی .

بیت3. ای ماه تو هم از زمانی که عاشق شده ای و شراب عشق نوشیده ای هرگز خواب راحت نداشته ای و آرامش نیافته ای

بیت4. من هر شب در حسرت دیدن یار اشک بسیار می ریزم و ای مهتاب تو هم مانند من گریه می کنی و این ستارگان پروین اشک های تو هستند . مفهوم : عاشق همیشه دردمند و نا آرام است .

بیت5. هر کسی برای کم کردن غم دل خود در شب مهتابی به گشت و گذار می پردازد امشب ای ماه تو هم از بخت بد من غمگین و ناراحت هستی

بیت6.  شاید من بتوانم حقیقت  بخت خود را در چهره ی تو ببینم زیرا تو آیینه ی بخت غبارآلود من هستی .

بیت7. نی غمگین شاید از خاک  مزار فرهاد روییده است که این گونه از دوری لب شیرین شکوه و شکایت می کند .

بیت8. ای یار تو که این گونه ویرانگر و دل شکن هستی اگر با دیده ی عدالت بنگری می بینی که سزاوار نفرین هستی .

بیت9. ای معشوقی که پیام آور بهار هستی و به خانه ی ویران شده ی دل ما سر می زنی تا خبر فرارسیدن بهار وصال را به ما بدهی ؟

بیت10. ای شهریار اگر مذهب عشق در بین مردم باشد، دنیا بهشت می شود و زندگی نیز زیبا می گردد.

-------------------------------------------

درس نوزدهم : حماسه چهارده ساله

معانی ابیات :

تمام چهارده سالگی اش ................

شهید چهارده ساله رابا دست خود کفن کردم . با همان اشتیاق و هیجانی که در کودکی او را در قنداق می پیچیدم اکنون جسم او رادرکفن پیچیدم .

حماسه ی چهارده ساله ی .................

فرزند چهارده ساله ی من با شوق و اشتیاق و اختیار خویش به جبهه رفته بود و اکنون تابوت او بر روی شانه ی مردم شهر حرکت می کند و او را برای من باز آوردند .

صبور و ساکت .................

فرزند شهید من ساکت و خاموش سر بر زانوی من نهاده بود و دست های قطع شده اش را به گردنم نمی انداخت .

از زخم فراخ ............

او با آن زخم بزرگی که بر حنجره اش داشت دیگر نمی توانست با من سخنان مهرآمیز بگوید .

بر زخم بسیار ................

از زخم های زیادی که بر بدنش بود بوی شهادت به مشام می رسید

.مظلوم کوچک من ...........

شهید کوچک من در دوران کودکی بر اسب چوبی می نشست ( ازدوران کودکی مبارزه با ظالم را تمرین کرده بود )

و با شمشیری چوبین .......................

شهید کوچک من در دوران کودکی با شمشیر چوبی در رؤیاهای خود با ستمگران مبارزه می کرد .

مظلوم کوچک من ................

شهید کوچک من با نان شب مانده صبحانه می خورد ( نشان دهنده فقر / گرسنگی را هن چشیده بود )

و با گیوه های خیس .................

ودر زمستان بسیار سرد شهر با کفش های خیس به مدرسه می رفت .

و در سرمای استخوان سوز ...............

وقتی که در آن سرمای بسیار شدید از مدرسه بر می گشت آن چنان پاهای خود را به پایه ی کرسی می چسباند که دلم را به آتش می کشید.

اندوهم باد ..................

وای بر من که به جای آن که زندگی بدون رنج و راحت او را ببینم بیش تر زندگی سخت و همراه با درد و رنج او را دیده بودم .

مظلوم کوچک من هر روز ................

شهید کوچک من هر روز قلب همچون نارنجک خود را از خانه به مدرسه می برد .

و مشق هایش را ...................

شعارهایی که در دوران انقلاب بر دیوار شهر می نوشت مشق های شب او بود .

در ستاره باران آن شب ...................

و در آن شب نورانی که فرزند دلیر من نماز شهادت می خواند سجاده ی او چقدر وسیع بود .

که عطر آسمانی آن ....................

که عطر و بوی شهادت فرزندم از فاصله ی هزار فرسنگ به مشامم رسید .

مظلوم کوچک من در .......................

فرزند کوچک من در آن شب نورانی چگونه به سوی آسمان پرواز کرد ؟

وچگونه پرپر شد ؟..........................

و چگونه فرزند کوچک من شهید شد که فریاد بلند خبر شهادت او از فاصله ی بسیار دور تمام دلم را پر از غم و اندوه کرد .

با تمام دلم تمام ...................

با تمام وجود جسم فرزند چهارده ساله ی خود را در کفن پیچیدم با همان شور و اشتیاقی که در کودکی ام او را در قنداق می پیچیدم .

حماسه ی چهارده ساله ی من ...................

جسم فرزند چهارده ساله ی من بر روی شانه ی مردم شهر حرکت می کرد و در کوچه های دوآبه بوی خوش شهادت پیچیده بود.

تمام شهر می گریست ..................

تمام مردم شهر گریه می کردند و همه ی مردم فرزند چهارده ساله ی مرا به سوی آسمان پاک و روشن می بردند .

و تنها برادر کوچک ....................

و فقط برادر کوچک فرزند شهید من پسر شش ساله ام حیرت زده و متفکر با قلبی پر از کینه و نفرت نسبت به دشمنان در چارچوب در ایستاده بود.

از شانه های شهر چشم ...............

فرزند شش ساله ام به تابوت برادرش که بر روی شانه ی مردم حرکت می کرد چشم دوخته بود و با نگاه با برادر چهارده   ساله ی خود وداع می کرد.

و من به روشنی می دیدم ...................

و من به وضوح می دیدم که در چشمان کودک شش ساله ام همان حماسه ی برادر شهیدش نمایان است و مانند برادر بزرگ خود حماسه خواهدآفرید

-------------------------------------------------

درس بيستم: خط خون

قالب : سپید            درون مایه : مرثیه سید الشهدا                   اثر: سید علی موسوی گرمارودی

معانی ابیات :

درختان را دوست دارم .....................

من درختان را دوست دارم ؛ زیرا برای احترام به تو ایستاده اند و آب را به این علت دوست دارم که مهریه ی مادر تو حضرت فاطمه «س) است .

خون تو شرف را ..................

خون تو (شهادت تو) به شرف ، ارزش و اعتبار داده است . سرخی شفق نشان دهنده ی مظلومیت تو است و فلق مانند محرابی است که تو در آن نماز شهادت به جا آوزده ای .

در فگر آن گودال ............................

من در فکر آن گودال (کربلا) هستم که خون تو را خورده است . من تاکنون گودالی که این گونه رفیع و بلند باشد ندیده بودم در عین ذلت می توان عزیز هم بود از گودال سئوال کن .

شمشیری که بر گلوی ..............

شمشیری که گلوی تو را برید همه ی دنیا و موجودات را به دو نیمه کرد .

هر چه در سوی تو .....................

هرچیز و هر کس که به سوی تو آمد و طرفدار تو شد برحق و هر چیز و هرکس که در مقابل تو ایستاد ناحق شد .

آه ، ای مرگِ تو معیار ..................

آه ای کسی که مرگ و شهادت تو معیار حق و یاطل شد . مرگ با شکوه تو آن گونه زندگی را مسخره و بی ارزش کرد که حتی زندگی ، آرزوی مرگی چون مرگ تو را دارد .

خونت با خون بهایت .....................

حقیقت که خون بهای توست با خون تو هم ارزش است خون تو عین حقیقت است .

و عزیمت ، ضامن دوام ...................

تصمیم و اراده ی تو ضامن بقای جهان شد چرا که اگر در دنیا دروغ باشد دنیا از هم می پاشد و متلاشی می شود ولی تو با خون خود راستی و حقیقت را رواج دادی و روان ساختی .

تو تنها تر از شجاعت ......................

تو که در شجاعت مانند نداری و معیار شجاعت هستی در گوشه ای از تاریخ ایستاده ای و از حقیقت پاسداری می کنی .

و صداقت شیرین ترین ..................

راستی و صداقت مانند لبخندی است که بر ابان تو نشسته است . مقام تو آن قدر بلند است که عقل ناتوان انسان در برابر عظمت تو عاجز و متحیر می شود .

بر تالابی از خون خویش ........................

در حال که در کنار آبگیری از خون خود و در مسیر تاریخ ایستاده ای به انسان هایی که عاشق شهادت هستند فرهنگ شهادت را می آموزی .

نام تو خواب را بر هم .....................

نام تو انسان های غافل و خواب آلود را از خواب غفلت بیدار می کند و باعث بیدار و انسان های ساکت و خاموش را به خروش و قیام وادار می کند.

خِرَد در مضاف عزم .......................

عقل در برابر عزم و اراده ی تو دیوانه می شود تنها نامی که می توان برای تو انتخاب کرد « خون » است ای کسی که خداگونه هستی !

درس : تاوان اين خون تا قیامت ماند بر ما

معانی ابیات :

1. روزی که خورشید در جام شفق شراب ریخت و سر امام حسین مثل خورشید بر سر چوب خشک نیزه ها نمایان شد.  نکات مهم: جام شفق: اضافه تشبیهی/ خشک چوب: ترکیب وصفی مقلوب/ مل: شراب/ گل کردن: کنایه از نمایان شدن/ خورشید در مصرع دوم استعاره از سر امام حسین

2.خورشید(چهره نورانی امام حسین) و شفق(خون سرخ امام حسین) را همچون صدفی در آب- که به روشنی پیداست- دیدم با این همه سر امام حسین را بر نیزه دیدن برایم مثل خواب بود و نمی توانستم آن را باور کنم   نکات: شید و خورشید استعاره از سر امام حسین/ شفق استعاره از خون سرخ امام حسین /چیزی را مثل خواب دیدن کنایه از ناباوری/+توضیحات کتاب

3.آیا سر امام حسین را بر نیزه دیدم؟ آری همین طور است، دیدن سر خورشیدوار حسین بر  روی نیزه عجیب و شگفت است. نکات: خورشید استعاره از سر امام حسین/" را" فک اضافه است: بر نیزه دیدن خورشید

4. به خاطر این دردهای قدیمی که در دل دارم بی قرار و ناراحت هستم و با وجود اینکه در این دنیا ساکن هستم باز هم احساس غریبی می کنم.  نکات: اینجا مجازا دنیا/ مصرع دوم پارادوکس دارد: غریب بودن در خانه خود/ زخم های کهنه کنایه از درد های قدیمی

5. من با صبر کردن و سکوت در برابر ظلم، کینه و دشمنی دارم و همانطور که آدم در مرگ فرزندش قابیل ماتمزده بود من هم در        سوگ امام حسین داغدار و ماتمزده هستم.   نکات: تلمیح به داستان حضرت آدم و کشته شدن فرزندش قابیل به دست هابیل

6. من از شمشیر قابیل(ظالمان) زخم خورده و مجروح هستم و وارث درد و رنج هابیل هستم. نکات: تلمیح به داستان کشته شدن قابیل به دست هابیل/ قابیل نماد ظالمان و هابیل نماد مظلومان

7. من از زمانی که حضرت محمد یتیم بود عهد بسته ام و در کودکی با عاشقی و از خودگذشتگی پیمان خون بسته ام.  نکات: تلمیح به یتیم ماندن حضرت محمد در کودکی/ مهد مجازا کودکی/ مهد و عهد جناس دارند

8. من همراه با ابوذر ریگهای سوزان بیابان را تحمل کردم  و مثل عمار همچون ابر و دریا گریستم.  نکات: تلمیح به داستان تبعید شدن ابوذر صحابه پیامبر در زمان خلافت عثمان

9. من تلخکامی صبر ی که مظهر صبر خدا(حضرت علی) است در کام خود دارم (یعنی من تلخی صبر و سکوت علی را چشیده ام) و تلخی رنج امام حسن را هم چشیده ام.  نکات: تلخی صبر  حس آمیزی دارد/ صبر ایهام تناسب دارد به معنی شکیبایی است ولی در معنی نوعی درخت دارای میوه های تلخ با تلخی تناسب دارد/ جام استعاره از وجود و خاطر/ صفرا در لغت ماده زرد رنگ و تلخی است که ار کبد تولید می شود و در اینجا مجازا رنج و درد و ناراحتی است به علاقه سببیه(قدما معتقد بودند که به هم خوردن فعالیت صفرا باعث خشم و ناراحتی انسان می شود)/

10. من از ستمگران زخم خوردم و در برابر ستم آنها صبر کردم و برای شهادت با امام حسین در روز عاشورا با او همراه شدم

11.روزی که خورشید در جام شفق شراب ریخت و سر امام حسین مثل خورشید بر سر چوب خشک نیزه ها نمایان شد.  

12.. فریاد انسانهای خسته سر به آسمان می کشید و خون انسانهای پاک در دشت و صحرا موج می زد.  نکات: خسته ایهام تناسب دارد1- یاران خسته امام حسین2- ناتوان و مجروح با فریاد تناسب دارد./ سر بر اوج زدن کنایه از بلند شدن/ مصرع دوم اغراق دارد

13. خدایا ما چه انسانهای بی احساسی بودیم و چه مردمان ناجوانمرد و پستی بودیم.

(بیت مفهوم خود اتهامی دارد)نکات: آرایه تکرار

14.خدایا امام حسین کشته شد و ما سالم و زنده ماندیم؛ زینب(س) به اسارت رفت در حالیکه ما آسوده خاطر بودیم.  نکات: از پا افتادن کنایه از کشته شدن، نابود شدن/ بر پای بودن کنایه از زنده و سالم بودن

15. با کمک ما برای کشتن امام حسین و یارانش روی ریگهای صحرا فرش چرمین گستردند و دست علمدار خدا، عباس(ع) را قطع کردند. (بیت مفهوم خود اتهامی دارد) نکات: نطع : فرشی چرمین که بر زمین می گستردند و سر محکومین را روی آن می بریدند/ دست در مصرع اول مجازا کمک

16. سر فرزندان نو رسیده پیامبر و خاندانش را بریدند.  نکات: را در هر دو مصرع فک اضافه است/ مرغان بستان خدا استعاره از حسین(ع)و یارانش

17. هنگام شهادت خاندان پیامبر ما شاداب و خوشحال بودیم، زنجیر اسارت را تحمل کردیم و منتظر مرگ طبیعی بودیم. (بیت مفهوم خود اتهامی دارد)  نکات: برگ کردن هنگام برگریزان پارادوکس دارد/ برگ ریز کنایه از شهادت/ باغ استعاره از خاندان پیامبر / برگ کردن کنایه از شادابی/ زنجیر خاییدن کنایه از کار بیهوده کردن/

18. مثل انسانهای پست و فرومایه ننگ سلامت جویی را بر خود خریدیم و جریمه و تاوان شهادت امام حسین تا قیامت بر عهده ما ماند. (بیت مفهوم خود اتهامی دارد) نکات: سلامت مجازا عافیت طلبی/ خون مجازا قتل و شهادت به علاقه لازمیه.

---------------------------------------

درس بيست و يكم : در آمدی عرفان و تصوف

معانی ابیات :

بیت1. ای انسان کامل و عارف توجه به عنایت خود را بدرقه ی راه من کن زیرا راه رسیدن به هدف طولانی است و من بی تجربه هستم .

بیت2. بدون همراهی و کمک انسان کامل در راه عرفان قدم مگذار زیرا خطر گمراه شدن وجود دارد .

بیت3. ای دوست ، صوفی وقت شناس است و به زمان حال فکر می کند و سخن از آینده گفتن شرط عرفان نیست .

بیت4. سحرگاه ، نور غیبی از طرف محبوب بر دل عاشق تابید شگفتا که با وجود عاشق دل آرزده چه ها کرد .

بیت5. ای حافظ اگر می خواهی به مقام حضور برسی هیچ گاه خدا را فراموش مکن وقتی کسی را دوست داری ملاقات کردی دنیا و تعلقات آن را رها کن .

----------------------------------

درس بيست و دوم : عشق و عاشق و معشوق

معانی نثر :

هرچند می کوشم از عشق در گذرم . معنی : هرچه تلاش می کنم که از عشق سخن نگویم و از آن بگذرم.

عشق مرا شیفته و سرگردان می دارد . معنی : عشق مرا دل باخته و متحیر می کند .

او غالب می شود و من مغلوب . معنی : (عشق) پیروز می شود و من شکست می خورم .

با عشق کی توانم کوشید. معنی: هرگز نمی توانم در برابر عشق بایستم و با عشق مبارزه کنم .

دریغا عشق فرض راه است همه کس را .معنی: افسوس که عشق در پیمودن طریقت برای همه واجب است.

درعشق قدم نهادن کسی را مسلم شود که با خود نباشد و ترک خود بکند و خود را ایثار عشق کند.معنی: کسی  می تواند در راه عشق قدم بگذارد که خود را فراموش کند و از تمام هستی خود بگذرد و خود را فدای عشق کند .

عشق آتش است هر جا که باشد جز او رخت دیگری ننهد هرجا که رسد سوزد. معنی: عشق مانند آتش سوزنده است و هر جا که باشد جز خود به هیچ چیز اجازه ی اقامت نمی دهد و به هر کجا که برسد آن جا را می سوزاند .

ای عزیز به خدا رسیدن فرض است و لابد هر چه که به واسطه ی آن به خدا رسند فرض باشد به نزدیک طالبان.

 معنی: ای عزیز به خدا رسیدن واجب است و به ناچار در نزد عاشقان هرچیزی که بتواند انسان را به خدا نزدیک کند در این راه واجب است .

پی عشق از بهر این معنی فرض راه آمد.

معنی: پس عشق به این دلیل برای پیمودن راه طریقت و رسیدن به خدا واجب شد.

ای عزیز مجنون صفتی باید که از نام لیلی شنیدن جان توان باختن. معنی: ای عزیز برای طی کردن این راه انسان عاشقی لازم است که با شنیدن نام معشوق جان خود را فدا کند .

کار طالب آن است که در خود جز عشق نطلبد. معنی: وظیفه ی انسان عاشق آن است که در وجود خود فقط در پی عشق باشد.

وجود عاشق از عشق است بی عشق چگونه زندگانی کند.

 معنی: زندگی عاشق به عشق بستگی دارد و بدون عشق هرگزنمی تواند زنده بماند.

حیات از عشق می شناس و ممات بی عشق می یاب. معنی: زندگی عاشق در وجود عشق است و مرگ او زمانی است که عشق نداشته باشد .

عشق صغیر عشق ماست با خدای تعالی. معنی: عشق کوچک عشق بنده است به خداوند بلند مرتبه .

عشق کبیر عشق خداست با بندگان خود. معنی: عشق بزرگ عشق خدا به بندگان است .

عشق میانه دریغا نمی یارم گفتن که بس مختصر فهم آمده ایم. معنی: اما افسوس در مورد عشق میانه نمی توانم سخن بگویم زیرا درک و فهم ما در این مورد بسیار اندک است .

ای عزیز معذوری که هرگز « کهیعص » با تو غمزه نکرده است تا قدر عشق را بدانستی. معنی: ای عزیز عذر تو پذیرفته است زیرا هرگز قرآن در تو اثر نگذاشته است که ارزش عشق را بشناسی .

------------------------------------------------------

درس : هر كه عاشق تر بود ...

قالب: مثنوی                              محتوا: عرفان               

معانی ابیات :

بیت1. در کنار جوی آب دیوار بلندی کشیده شده بود و بر سر آن دیوار انسان تشنه ای نشسته بود .

بیت2. آن دیوار مانعی برای رسیدن تشنه به آب بود و او برای رسیدن به آب مانند ماهی بی قرار و نا آرام بود .

بیت3. ناگهان آن تشنه خشتی از دیوار کند و در آب انداخت صدای آب به گوشش رسید مانند معشوقی که عاشق را به سوی خود می خواند.

بیت4. آن صدا مثل صدای خوشایند یار و همانند شرابی بود که او را شاد و سرمست نمود .

بیت5. به خاطر صدای خوش و دلکش آب آن انسان رنج کشیده پیوسته از دیوار خشت می کند و در آب می انداخت .

مفهوم: هموار کردن راه سیر و سلوک .

بیت6. آب فریاد می زد و تشنه می گفت از این سنگ پرتاب به طرف من چه سودی می بری؟

بیت7. تشنه گفت : ای آب! از این کار دو فایده نصیب من می شود و من به هیچ قیمتی از این کار دست بر نمی دارم.

بیت8. اولین فایده ی انداختن خشت در آب این است که صدای آب برای تشنگان مانند آواز رباب دل انگیز و خوشاینداست.

بیت9. صدای آب برای تشنه مانند صدای شیپور اسرافیل است که از صدای آن مرده زنده می شود .

مفهوم: تأثیر شنیدن حقایق در وجود سالک.

بیت10. صدای آب برای تشنه مانند فریاد رعد بهار است که در اثر آن رعد و بارش باران در باغ گل ها و سبزه ها می رویند .

مفهوم: تأثیری دریافت حقایق در وجود عاشق -  جلوه ی زیبایی و شادی .

بیت11. تشنه گفت: فایدهی دوم این است که هر خشتی که از این دیوار می کنم به آب گوارا نزدیک تر می شوم .

بیت12. تشنه گفت: با هر خشتی که از این دیوار می کنم و در آب می اندازم دیوار کوتاه تر می شود و من به آب  نزدیک تر می شوم .مفهوم: هموار شدن راه عشق در نتیجه ی سیر و سلوک عرفانی .

بیت13. تا زمانی که این دیوار بلند است مانعی برای رسیدن به آب به شمار می رود .

بیت14. تا زمانی که انسان از این وجود خاکی نجات نیابد نمی تواند به یار و معشوق برسد .

بیت15. بر بالای دیوار هر انسانی که تشنه تر است زودتر خشت و گل را می کند تا به آب برسد .

بیت16. هر کسی که اشتیاق بیش تری به شنیدن صدای آب دارد کلوخ های بزرگ تر از دیوار می کند تا زودتر به آب برسد.

-----------------------------------------------

درس بيست و سوم : طنز ، هَجو و هَزل

تفاوت طنز با هزل و هجو : 1- هزل و هجو غالبا با ركاكت لفظ ، دُشنام و عدم رعايت عفت كلام توام است و قصد شاعر مسخره كردن و ايجاد خنده است اما طنز تنها خندانيدن نيست بلكه ريشخند است و كه غالبا كنايه آميز و توام با خشم و قهري است كه با نوعي شرم همراه است 2- هجو و هزل وقيح است ولي طنز متين و هدف آن تزكيه و اصلاح و نوعي تنبيه اجتماعي است .

اثر درخشان طنز در قرن نهم : اشعار بو اسحق اطعمه است كه به تقليد عبيد و حافظ سروده است .

پيشگام ادبيات انتقادي و  طنز آلود با ظهور انقلاب مشروطه: سيد اشرف الين گيلاني يا نسيم شمال است

نام مستعار دهخدا در طنز نويسي و ادبيات انتقادي : دَخو بوده است .

درس: خرگيري

معانی ابیات :

بیت1. شخصی در حالی که ترسیده و وحشت زده بود به خانه ای پناه می برد .

بیت2. صاحب خانه به آن مرد گفت: ان شاء الله که خیر است که بدن تو مانند دست پیر می لرزد و این گونه ترسیده ای.

بیت3. اتفاقی افتاده و چرا فرار می کنی و چرا رنگ از چهره ات پریده و ترسیده ای .

بیت4. آن مرد ترسیده گفت: امروز برای بیگاری شاه سرکش و ستمگر در شهرها خر می گیرند .

بیت5. صاحب خانه به آن مرد وحشت زده گفت: ای جان عمو گیرم که خر می گیرند وقتی که تو خر نیستی برو و از این موضوع ناراحت مباش .

بیت6. آن مرد گفت: این ها به اندازه ای در گرفتن خر جدی و کوشا هستند که اگر مرا به جای خر بگیرند جای تعجب نیست.

بیت7. این قدر برای گرفتن خر جدی هستند و چنان اقدام کرده اند که راستی راستی قدرت تشخیص آن ها از بین رفته است.

بیت8. از آن جا که انسان های نالایق در رأس کار و سرور ما می باشند به دلیل نادانی صاحب خر را به جای خر می برند .

-----------------------------------------

درس بيست و چهارم چرند و پرند

موی دماغ شدن : مزاحم شدن/ عزیز دمدمی: رفتار متغیر داشتن.  / چه قدر آب بر می دارد: چقدر خرج و زحمت دارد .

آن روی کار بالاست: زشتی کار آشکار شد . گَندِ کار در آمده و افشا شد . /  دست و پا را گم کردن: ترسیدن

من هم به آتش تو خواهم سوخت: شریک جرم تو می شوم. / من یکدخو بیشتر نبودم: نام مستعار دهخدا

تو مرا روبند کردی: مرا در رودربایستی قرار دادی . / دست توی حنا گذاشتن : گرفتار و بی کار گذاشتن کسی

شماتت کردن: سرزنش کردن.  مغز خر خوردن: نادان بودن

این پیکره ای که تو گرفته ای معلوم است که چه  خواهی نوشت : زمینه و شالوده در راه اندازی روز نامه

نوشته ام که کاغذ سازی جنایت محسوب می شود : جعل سند و نوشته .  / بزن بهادر :جنگاور و تنومند

پینَکی : خواب کوتاه ، چُرت . / خِِنگ نوبتی : اسب یدک . / سَقَط گفتن: سخن درشت بر زبان راندن – دشنام دادن

صنعت کردن : طرح و نقشه به کار بردن . / نظیف – یک ره : پاکیزه – یک بار . / چه خاکی به سر بریزم: چه راه چاره ای پیدا کنم.

پر در آوردن: مفقود شدن . / دیوار موش دارد: جاسوسی حرف تو را می شنود. / قُبُل و مَنقَل : وسایل گوناگون آشپز خانه و آبدار خانه – آن چه هنگام مسافرت به همراه می برند. / کتابه : سنگ قبر . ریشم را توی آسیاب سفید نکرده ام : بی تجربه نیستم.

جانم را از صحرا پیدا نکرده ام : ارزش و اعتبار دارم. / دزد نگرفته پادشاه است : کسی که در دزدی گیر نیفتاد سر بلند است.

کاسه ی داغ ترازآش : نظیر دایه ی مهربان تر از مادر                      یزدان پناه

 

 

[ شنبه دوازدهم مهر 1393 ] [ 0:2 ] [ Mr ]

نمی شد .
 
*********************************************** خودآزمایی ، ص : 126

1- خفقان و استبداد حاکم بر جامعه مانع بروز نیکی ها و شایستگی ها بود
. (نهان راستی ،آشکارا گزند   یا    زنیکی نبودی سخن جز به راز )        2- آب ، دریا ، شب ، کویر ، علف ...
.   3- سرگردانی حاصل از دوران خفقان         4- نمادین – تخیلی

,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،.,؛،. خودآزمایی ،ص :  137

1- تعلیمی ، عینک ، کراوات          2- نویسنده   ، دوران دبیرستان ،شیراز

3- ... .              4- هنگامی که معلم از دیدن او که عینک زده بود حیرت زده می شود.

5- اصطلاحات عامیانه ، کنایات ، طنز                  6- سن و سال  / سکوی نمایش 
/ آفت گندم

qpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqpqp

 خود آزمایی ، درس بیست و هفتم ( آخرین درس )  ص: 143

1- یک کودک دبستانی               2- زبان ملی آنها      3- زبان ملی (سرودملی )         4- وطن دوستی     5- ... .               6-  وقتی از آن محروم شوند .                     
7- حس مشترک در از دست دادن مشترکات ملی    8- نقشه بد برای کسی کشیدن                           یزدان پناه

 

[ چهارشنبه نهم مهر 1393 ] [ 23:35 ] [ Mr ]

درس اوّل

هركاري كه با نام خدا آغاز نشود ابتر است

* تاريخ جهانگشا

درود و ستايش فقط مخصوص پروردگار آفرينده‌ي جهان است. خداوندي كه ستارگان روشن درخشندگي خود را از نور و پاكي او مي‌گيرند. آسمان و روزگار به اراده و خواست او پا برجاست. خداوندي كه پرستش فقط شايسته‌ي اوست. خداوند بخشنده‌اي كه خواستن تنها از او خوشايند است. خداوند توانايي كه موجودات را از نيستي به وجود آورده و پس از آن به موجودات هستي بخشيده و دوباره آن‌ها را نابود مي‌سازد ( زندگي و مرگ در دست اوست.) « اشاره دارد به آيه‌ي يحيي و يميت و يميت و يحيي».

خداوندي كه انسان خوار و ذليل را عزّت مي‌دهد و زورگويان و ظالمان را از بزرگي و سروري به خواري و ذلّت مي‌كشاند. اشاره به آيه‌ي « تعزّمن تشاء و تذّل من تشاء »  و فرمانروايي سزاوار لايق اوست و خدا بودن شايسته‌ي او مي‌باشد. عزّت و سربلندي را فقط از درگاه خداوند طلب كن. هر كس كه از روي ناداني‌غير از خداوند را انتخاب‌كند از آن‌گزينش‌نابجا زيان‌مي‌بيند. وجود هرآنچه در جهان است از اوست.

شعر: بلندي و پستي جهان ( آسمان و زمين، عزّت و ذّلت ) از توست من نمي‌دانم كه تو كيستي ولي هر چه وجود دارد از آن تو است. و سلام و درود بر آخرين پيامبر كه راهنماي پيامبران پيش از خود است. كسي كه گره از مشكلات مي‌گشايد و آموزش دهنده‌ي همه‌ي پندهاست.

 

كسي كه انسان‌هاي گمراه را به راه راست هدايت مي‌كند و مردم جهان را از كارهاي نيك و بد خود آگاه مي‌سازد. كسي كه به همه‌ي زبان‌ها ستايش شده است و كساني كه گوش پندپذير ( شنوا ) دارند نصحيت او را شنيده‌اند. تا زماني كه عناصر چهارگانه ( آب، باد، خاك، آتش) در آفرينش موجودات به كار مي‌رود و گل بر روي شاخه كنار خار مي‌رويد ( تا زندگي وجود دارد درود و سلام خداوند بر پيامبر
(ص) و اصحاب برگزيده و خاندان بزرگوار او پيوسته باشد. )

ضميمه‌ي درس اوّل

* با تو ياد هيچ كس نبود روا

قالب : مثنوي

1ـ اي خدا اي كسي كه بخشش و بزرگي تو حاجت‌ها را  برآورده مي‌كند. هرگز شايسته نيست كس ديگري همراه تو ياد شود.

2ـ اندك دانشي كه از نزد خودت به ما بخشيده‌اي به علم بي كران و معرفت خودت متصّل گردان. (علم ما را خدايي كن)

3ـ دانش اندكي كه در روح من است از هواهاي نفساني و اسارت تن رها كن .

4ـ در اين جهان بر سر راه ما هزاران مشكل و گرفتاري وجود دارد و ما نيز مانند مرغاني طمع كار و بي‌چاره هستيم.

5ـ اگر در هر قدم ما مشكلات زيادي وجود داشته باشد. چون تو با ما هستي هيچ غمي نداريم.

6ـ از بارگاه الهي مي‌خواهيم به ما توفيق دهد تا بندگي‌مان را به جا آوريم. زيرا كسي كه شرط بندگي را به جا نمي‌آورد از لطف خداوند محروم و بي بهره است.

7ـ كسي كه شرط بندگي را به جا نمي‌آورد نه تنها به خود آسيب مي‌رساند بلكه همه‌ي دنيا را دچار مشكل مي‌سازد.

درس دوّم

رزم رستم و سهراب (1)

1ـ اكنون داستان رستم و سهراب را گوش كن، داستان‌هاي ديگر را شنيده‌اي اين را نيز گوش كن.

**************

2ـ رستم مهره را به تهمينه داد و گفت: اين را نگهداري كن، اگر روزگار به تو دختري بخشيد ....

3ـ آن را با طالع خوب و فرخندگي به گيسوي او بياويز.

4ـ و اگر سرنوشت پسري نصيب تو كرد. اين نشانه‌ي پدر را به بازوي او ببند.

 

5ـ پس از گذشت نه ماه تهمينه صاحب پسري شد كه مانند ماه زيبا و تابان بود.

6ـ وقتي كودك خنديد و چهره‌اش سرخ گون گرديد. تهمينه او را سهراب ناميد. ( سهراب به معناي سرخ گون و شاداب است .)

7ـ وقتي كودك يك ماهه شد مانند بچه‌‌اي يك ساله بود و سينه و هيكلش مانند اندام پدرش رستم بود.

8ـ وقتي ده ساله شد در آن سرزمين كسي نبود كه توانايي جنگ آزمايي با وي را داشته باشد.

**************

9ـ تهمينه به او گفت: تو پسر پهلوان تنومند رستم و از دودمان زال دستان پسر سام فرزند نريمان هستي.

10ـ از زماني كه خداوند جهان را خلق كرده، سواري به دلاوري رستم به وجود نياورده است.

**************

11ـ سهراب گفت : وقتي كه من و رستم پدر و پسر باشيم شايسته نيست كسي در جهان پادشاهي كند.

**************

12ـ افراسياب به فرمانده لشكر گفت: كه راز ناشناخته بودن رستم و سهراب همچنان بايد پنهان بماند.

13ـ نبايد پسر پدرش را بشناسد، زيرا تمام وجودش را تسليم مهرپدري مي‌كند.

14ـ شايد آن پهلوان دلاور پير ( رستم) به دست سهراب شجاع كشته شود.

15ـ پس از كشته شدن رستم به دست سهراب چاره‌اي براي سهراب بينديشيد و شب هنگام او را در خواب بكشيد.

**************

16ـ كاووس به گيو فرمان داد: رستم را دستگير كن و او را زنده به دار بياويز، و ديگر در باره‌ي او با من سخن نگو.

**************

17ـ سهراب به رستم گفت: اين گرز و شمشير ( ابزار جنگي ) را بر زمين بينداز و جنگ و ستم را رها كن.

 

18ـ سهراب به رستم گفت: من در دلم نسبت به تو احساس مهر و محبت مي‌كنم و از جنگيدن با تو خجالت مي‌كشم.

19ـ رستم گفت: شب گذشته در باره‌ي جنگ سخن مي‌گفتي، فريب تو را نمي‌خورم بيهوده تلاش نكن.

20ـ بجنگيم ( مي‌جنگيم) سرانجام اين جنگ راي و نظر خداي نگهدارنده‌ي جهان است.

درس سوّم

رزم رستم وسهراب ( 2)

1ـ رستم و سهراب شروع به كشتي گرفتن كردند و خون و عرق فراواني از بدنشان جاري شد.

2ـ سهراب مانند فيل خشمگين و مست دستش را دراز كرد و رستم را از جايش بلند كرد و به زمين كوبيد.

3ـ سهراب خنجر تيز و برّاني را بيرون آورد و مي‌خواست سر رستم را از تنش جدا كند.

4ـ رستم به سهراب گفت: اي پهلوان شجاع كه در جنگاوري و شمشير زني مهارت داري.....

5ـ آداب و رسوم مبارزه‌ي ما به گونه‌اي ديگر است و آراستگي دين ما چيزي غير از اين است.

6ـ هرگاه كسي با كشتي گرفتن مبارزه را آغاز كند و پهلواني ( بزرگي ) را شكست دهد.

7ـ بار اول كه او را بر زمين مي‌زند او را نمي‌كشد اگرچه نسبت به او كينه‌ي فراوان داشته باشد.

8ـ سهراب جوان، سخن رستم را پذيرفت و اين سخن براي او خوشايند بود.

9ـ سهراب رستم را رها كرد و به دشت آمد. او مثل شيري كه از مقابل آهويي ترسان مي‌گذرد. از مقابل رستم عبور كرد.

10ـ سهراب مشغول شكار شد و جنگ با رستم را فراموش كرد.

11ـ وقتي رستم از چنگ سهراب رها شد مانند شميشري فولادي، قامت راست كرد و نيرو گرفت.

12ـ رستم آرام و آهسته به سوي آب جاري رفت. او مانند مرده‌اي كه دوباره زنده شده باشد نيرو گرفت.

13ـ آب خورد، صورت و سر و بدنش را شست و ابتدا با خداوند شروع به راز و نياز كرد.

14ـ پيوسته از خداوند پيروزي و قدرت طلب مي‌كرد و از آنچه سرنوشت برايش خواسته بود، خبر نداشت.

15ـ رستم وقتي از طرف رودخانه به سوي ميدان جنگ مي‌رفت، نگران و از شكست پيشين هراسناك بود.

16ـ وقتي سهراب شيرافكن، رستم را ديد از غرور جواني به هيجان آمد.

17ـ سهراب گفت: اي كسي كه از چنگ شير رهايي يافته‌اي و از ضربات شير دلاوري، مانند من در امان مانده‌اي.

18ـ رستم كه از جنگ پيشين ناراحت بود دستش را دراز كرد و گردن و پهلوي سهراب كه چون پلنگ جنگاوري بود، گرفت.

19ـ رستم پشت سهراب جوان را خم كرد ( او را شكست داد) اجل سهراب فرا رسيد توان مقاومت نداشت.

20ـ رستم سهراب را مثل شير بر زمين زد و مي‌دانست كه سهراب مدّت زيادي بر زمين نمي‌ماند.

21ـ رستم سريع خنجرش را از غلاف بيرون آورد و پهلوي سهراب شجاع و آگاه را دريد.

22ـ سهراب از شدّت درد به خود پيچيد و آهي كشيد و از نگراني نيك و بد روزگار بيرون آمد.

23ـ سهراب به رستم گفت: علّت اين اتفّاق خود من هستم و روزگار كليد مرگ و زندگي مرا در اختيار تو نهاد.

24ـ اكنون اگر تو مانند ماهي در آب فرو بروي و يا مانند شب، در تاريكي پنهان شوي ...

25ـ و يا مانند ستاره به اوج آسمان بروي و تمام تعلّقات خود را از روي زمين از ياد ببري.

26ـ پدرم ( رستم) وقتي ببيند كه من به دست تو كشته شده‌ام، انتقام مرا از تو مي‌گيرد.

27ـ از ميان اين همه پهلوانان مشهور و دلير، كسي خواهد بود كه نشاني مرا به پدرم رستم برساند.

28ـ كه سهراب با ذلّت و خواري كشته شده است و او در انديشه‌ي يافتن تو بود.

29ـ وقتي رستم اين سخن را شنيد سرگشته و متحيّر شد. و جهان در مقابل چشمانش تيره و تاريك گشت.

30ـ رستم پس از آن كه به هوش آمد با ناله و فرياد از سهراب پرسيد...

31ـ اكنون تو چه نشانه‌اي از رستم داري كه اميدوارم نامش از بين پهلوانان كم شود. ( خدا كند بميرد).

32ـ سهراب به او گفت: اگر چنين است كه تو رستمي، تو مرا از روي لجبازي و بيهودگي كشتي.

33ـ به هر روشي كه ممكن بود تو را راهنمايي كردم، اما يك ذرّه در تو علاقه به وجود نيامد.

34ـ اكنون بند از لباس جنگي من باز كن و بدن روشن و پاك مرا ببين.

35ـ وقتي رستم زره‌ي سهراب را باز كرد و آن مهره را بر بازوي او ديد از شدّت ناراحتي لباس‌هاي خود را پاره كرد.

36ـ رستم از شدّت ناراحتي خودش را زخمي كرد و موهاي سرش را كند، بر سرش خاك ريخت و صورتش از اشك خيس شد.

37ـ سهراب به او گفت: اين كار تو از مرگ براي من بدتر است، نبايد اشك بريزي و گريه كني.

38ـ اين گريه و شيون و زاري سودي ندارد، چنين حادثه‌اي پيش آمد و اين كاري بود كه خدا سرنوشت قرار داده بود و بايد انجام مي‌شد.

درس چهارم

ميرعلم دار

سكينه

1ـ اي عموجان، اين جسم ناتوانم فداي تو شود؛ ديگر تحمّل تشنگي ندارم .

2ـ نگاه كن كه چگونه غمگين و دل سوخته هستم و به خاطر جرعه‌اي آب بي تاب شده‌ام.

3ـ به كوچكي من رحم كن زيرا غمخواري جز تو ندارم.

عبّاس (ع)

4ـ اي سكينه آرامش را با سخنانت از من گرفتي، اكنون بدان كه من جز اشك چشم، آبي سراغ ندارم.

5ـ اي گل زيباي باغ حسين من در اين دشت به جز اشك چشم به آب ديگري دسترسي ندارم.


امام حسين (ع)

6ـ اي پرچم دار دلاورم و اي كسيكه نيروي بازوي من از توست و عزيزتر از جانم هستي.

عبّاس(ع)

7ـ اي فرزند سعد، سخت دلي و بدبختي پيشه‌ي توست و پرچم ستم به دست تو استوار و ماندگار است.

8ـ فرزند بهترين مردمان روي زمين حسين(ع) ، آن پادشاه بلند مرتبه چنين گفت:

9ـ بنا به عقيده‌ي برخي اگرچه من گناه فراوان مرتكب شده‌ام و نامه‌ي سركشي‌ام را با اعمالم سياه كرده‌ام.

10ـ كودكان من چه گناهي مرتكب شده‌اند كه بايد در كنار آب جاري فرات از تشنگي هلاك شوند؟

ابن سعد

11ـ اي عبّاس اي پهلوان دلير من به به تو مي‌گويم برو به حسين پيشواي تشنه لبان بگو كه:

12ـ اگر آب تمام سطح جهان را بگيرد ( آب بسيار فراوان باشد) به شما غير از تير برّنده نمي‌دهم.

13ـ مگر اين كه پيمان با يزيد را قبول كني آن گاه به كودكانت آب مي‌دهم.

عبّاس (ع)

14ـ خدايا من چه كاري بايد بكنم. از شرمندگي چه بگويم، به كنار آب رفتم در حالي كه هنوز تشنه‌ام.

15ـ خدايا! چگونه اين سخنان را به برادرم بگويم؟ به آن پادشاه عالي مقام چه بگويم زيرا زبانم بند آمده.

امام حسين (ع)

16ـ اي نور چشمم! عبّاس، چرا چشمانت پر از اشك است ؟

17ـ خداوند در جهان حقّ مرا از يزيد مي‌گيرد! تو از من شرمنده نباش.

18ـ اي برادر زمان آن رسيده كه در خون خود شناور شويم. ( شهيد شويم ) و از ميدان نبرد، با هم به سوي بهشت برتر، برويم.

19ـ در برابر شمشير تيز كافران قرار گيريم و براي مبارزه با ستم، جان خود را فدا كنيم.

20ـ اي كسي كه غمخوار و فرمانده‌ي دلاور لشكر هستي و اي كسي كه روزگار مانند تو را به خود نديده .

21ـ زمان فدا شدن در راه خدا دير شد، صبر جايز نيست، نمي‌توانم صبر كنم، زمان شهيد شدن دير شده است.

22ـ اي برادر جان، پرچم را پشت سر من مردانه و محكم بر پا كن و مردانه پشتيبان من باشد.

23ـ وقتي پرچم پادشاهي من برافراشته شد، در اين ميدان نبرد مرا همراهي كن.

24ـ دست و شمشيرت را از خون دشمن رنگين كن و با پشتيباني از برادرت، با دشمن مبارزه كن.

عبّاس (ع)

25ـ تا زماني كه زنده‌ام، هرگز از تو جدا نخواهم شد و اگر جانم را فدايت كنم، خوشا به سعادتي كه من دارم.

امام حسين (ع)

26ـ وقتي از من دور شدي، توجّه‌ات به سوي من باشد و از ميدان لشكر بيرون بيا و در سمت خيمه‌ها به دنبال من باش.

عبّاس (ع)

27ـ اگر از تو جدا شدم با شمشير به اين گروه فرومايه حمله كن و ميدان جنگ را دگرگون كن، تا شايد مرا بيابي.

28ـ اگر جستجو كني شايد مرا در خاك و خون بيابي، سپس يك لحظه از روي لطف و مهرباني بر بالين من بنشين.

امام حسين و عبّاس (ع)

29ـ اجازه بده تا مانند ابر بهاري گريه كنم، زيرا حتي سنگ هم هنگام خداحافظي دوستان ناله سر مي‌دهد .

امام حسين (ع)

اي گروه بي آبرو،

عبّاس (ع)

شما بر اعمال كفرآميز خود، نام اسلام گذاشته‌ايد.

امام حسين (ع)

اي لشكريان يزيد، من فرزند رسول خدا هستم.

عبّاس (ع)

حسين سرور و من نوكر او هستم.

امام حسين (ع)

از شهيد شدن ذرّه‌اي ترس ندارم.

عبّاس (ع)

زيرا شهادت ميراثي است كه از اجدادم به من رسيده است.

امام و عبّاس (ع)

30ـ اي نشانه‌ي شگفتي‌ها و اي سرور حاكمان، اي پدر بلند مرتبه من، اي علي مرتضي!

شمر

31ـ اي ابن سعد ستمگر، امان بده كه در ميدان نبرد روز رستاخيز آشكار گرديده است.

32ـ امام حسين ( ع ) و حضرت عبّاس (ع) كه محل طلوع نورند از دو طرف به سپاه كفر حمله كردند.

33ـ اي پادشاه جهان ( ابن سعد) از عبّاس، اين شير نيرومند و خشمگين دوري كن.

34ـ به فرياد لشكر برس كه نابود شد و دنياي لشكريان سياه شد ( لشكر به تنگنا و سختي افتاد )

ابن سعد

35ـ اي لشكر كينه جو، بار ديگر با خشم و كينه و دشمني حمله كنيد و ميان اين دو برادر جدايي اندازيد.

36ـ حضرت عبّاس به طرف آب روان رفت اما تشنه بازگشت بنابراين گذشت و جوانمردي را نگاه كن!

درس ششم

داستان خير و شر

نظامي

1ـ خير، فوراً جواهر درخشان را از لباس خود درآورد و در برابر آن سنگدل ( شر ) كه آب داشت قرار داد.

2ـ خير گفت: از شدّت تشنگي مُردم، به فريادم برس و مرا درك كن و آتش تشنگي‌ام را با مقداري آب رفع كن.

3ـ مقداري از آن آب گواري چون عسل را يا از روي جوانمردي به من ببخش يا بفروش.

4ـ خير گفت: بلند شو شمشير و خنجرت را بياور چشمانم را در بياور و مقداري آب به من بده.

5ـ چشم‌هاي نورانيم مرا بيرون بياور و تشنگي‌ام را با مقداري آب برطرف كن.

6ـ هنگامي كه شر درخواست خير را شنيد، خنجرش را بيرون آورد و با سرعت پيش خير تشنه رفت.

7ـ خنجرش را در چشمان روشن خير فرو كرد و از كور كردن او هيچ افسوسي نخورد.

8ـ وقتي چشمان خير را نابينا كرد، بدون آن كه به او  آب بدهد، به راهش ادامه داد.

9ـ شر، لباس‌ها و جواهرات قيمتي خير را برداشت و او را بي چيز و نابينا رها كرد.

**************

10ـ چشم نابيناي خير، بينا شد و درست مثل اولش سالم گشت.

**************

11ـ چوپان گفت: من به جز اين دختر كه برايم بسيار عزيز است فرزند ديگري ندارم، اما مال و ثروت زيادي دارم.

12ـ اگر به من و دخترم علاقمند شوي و نزد ما بماني، براي ما از جان عزيزتر خواهي بود.

13ـ اگر خودت بخواهي براي چنين دختري تو را آزادانه به دامادي خود برمي‌گزينم.

14ـ و آن چه از گوسفند و شتر دارم به تو مي‌دهم تا ثروتمند شوي.

**************

15ـ من همان فرد تشنه‌اي هستم كه جواهراتم را از دست دادم، شانس و اقبال به من روي آورده است.  امّا تو شانسي نداري.

16ـ تو مي‌خواستي مرا بكشي اما خدا نمي‌خواست، خوش بخت كسي است كه خداوند پشتيبان او باشد.

17ـ شانس و اقبال پشتيباني مانند خدا را به من داد و اينك تاج و تخت شاهي نصيب من شد.

18ـ واي بر جان تو كه بد ذات هستي، تو را هزن جان شده‌اي و براي هلاك ديگران اقدام كرده‌اي امّا جان سالم به در نخواهي برد.

19ـ شر گفت: امان بده هر چند در حق تو بدي كردم، از بدي من بگذر زيرا من در حق خودم بدي كرده‌ام.

**************

20ـ چوپان گفت: اگرخير، خيرخواه است اما تو شر هستي و جز بدي، كاري از تو ساخته نيست. (سرنوشتي جز بدي در انتظار تو نيست.)

21ـ چوپان تن شر را جستجو كرد و آن دو جواهر را كه در ميان كمربند خود پنهان كرده بود، يافت.

22ـ چوپان جواهرات را نزد خير آورد و گفت: اين جواهرات به صاحب آن كه همچون جواهر با ارزش است برگشت.

درس هفتم

طوطي و بقّال

مولوي

1ـ بقّالي بود كه طوطي خوش آواز، سبز رنگ و سخنگويي داشت.

2ـ طوطي از دكّان مراقبت مي‌كرد و با مشتريان هم صحبت مي‌شد و شوخي مي‌كرد.

3ـ در سخن گفتن با آدميان زبان گويايي داشت و در نغمه خواني ميان طوطيان ماهر بود.

4ـ طوطي از بالاي دكّان به سوي پريد و ناگهان شيشه‌هاي روغن گل را ريخت و شكست.

5ـ صاحب طوطي از خانه به مغازه آمد و با خيال آسومده مانند بزرگان در مغازه نشست.

6ـ مرد بقّال ديد كه مغازه پر روغن لباس‌ها ( وسايل) چرب شده است، عصباني شد و چنان ضربه‌اي بر سر طوطي زد كه از شدّت ضربه طوطي كچل شد.

7ـ طوطي چند روزي ساكت شد و سخن نگفت و مرد بقال از پشيماني آه مي‌كشيد.

8ـ  مرد بقال با افسوس موهاي صورتش را مي‌كند و مي‌گفت افسوس كه نعمتم از دست رفت.

9ـ اي كاش آن زماني كه بر سر طوطي خوش آوازم مي‌زدم، دستم مي‌شكست.

10ـ مرد بقّال به هر نيازمندي كمك مي‌كرد تا شايد طوطي دوباره سخن بگويد.

11ـ بعد از سه شبانه روز سرگردان و نا اميد در دكّانش نشسته بود.

12ـ براي طوطي كارهاي شگفت انگيز نشان مي‌داد ( ادا و شكلك در مي‌آورد)  تا شايد شروع به سخن گفتن كند.

13ـ روزي گدايي سر برهنه از آن جا مي‌گذشت كه سرش مانند پشت طاس و تشت صاف بود.

14ـ طوطي بلافاصله شروع به سخن گفتن كرد و شخص فقير را صدا زد كه : اي فلاني:

15ـ تو چرا كچل شدي و در جمع كچل‌ها در آمدي؟ تو هم مگر شيشه‌هاي روغن را ريخته‌اي؟

16ـ مردم از مقايسه‌ي نادرست طوطي خنديدند، چون او آن مرد فقير بي مو را مثل خود تصوّر كرده بود.

17ـ عمل انسان هاي پاك را با عمل خود مقايسه نكن هر چند دو كلمه‌ي شير درنده و شير خوردني در نوشتن يكسان هستند.

18ـ مردم جهان به دليل چنين سنجش‌هاي ناروايي به گمراهي افتادند، كمتر كسي است كه مردان حقّ را بشناسد و به مقام آن‌ها پي ببرد.

19ـ هر دو نوع زنبور ( زنبور عسل و زنبور قرمز) از يك محل تغذيه مي‌كنند، اما اين تغذيه در يكي توليد عسل مي‌كند و در ديگري تبديل به نيش زهرآلود مي‌شود.

20ـ هر دو نوع آهو آب و گياه مي‌خورند امّا اين تغذيه در يك نوع تبديل به فضولات مي‌شود ( آهوي معمولي ) و در ديگري ( آهوي ختن) به مُشك خالص تبديل مي‌گردد.

21ـ هر دو نوع ني از يك نوع آب تغذيه مي‌كنند امّا اين آب در يكي تبديل به نيشكر و در ديگري تبديل به ني تو خالي مي‌شود.

22ـ هزاران گونه از اين شباهت‌هاي ظاهري وجود دارد امّا اين شباهت‌ها فقط در ظاهر است و تفاوت ميان آنها بسيار زياد است .

23ـ از آن جا كه شيطان‌هاي آدم نما در جهان بسيار هستند پس شايسته نيست كه با هركسي رابطه‌ي دوستي برقرار كرد.

ضميمه‌ي درس هشتم

خطّ خورشيد

قيصر امين پور

1ـ ظلم و ستم بي پايان بر جامعه حاكم بود.

2ـ خوبي‌ها مانند دفتري بود كه آن را پاره پاره كرده باشند.

3ـ همه‌ي مردم نگران و افسرده بودند.

4ـ روزگار افسردگي و غم و اندوه بود.

5ـ هر فرد مبارز

6ـ مانند حرف خطّ خورده‌اي بود

7ـ جلوه‌اي نداشت. (مفهوم: نبودن آزادي).

8ـ گرچه گاهي مبارزه‌ي

9ـ به پا مي‌خاست و در برابر ظلم مبارزه مي‌كرد

10ـ امّا به زودي شهيد مي‌شد

11ـ امّا باز در آن جامعه‌ي خفقان گرفته

12ـ ساواك و مزدوران شاه

13ـ سعي در پاك كردن خطّ امام خميني را داشتند و قيام مبارزان را سركوب مي‌كردند.

14ـ ناگهان از مشرق زمين، امام خميني همچون نوري آشكار شد.

15ـ خون شهيدان

16ـ همه جا را روشن كرد

17ـ امام خميني از مشرق زمين قيام كرد.

18ـ جامعه را دگرگون ساخت (انقلاب كرد)

ضميمه‌ي درس نهم

پاسخ

محمّدرضا عبدالملكيان

ـ پسرم از من سؤال مي‌كند، تو چرا مي‌جنگي؟

ـ من تفنگم را در دست گرفته و كوله بارم را بر پشت بسته‌ام و خودم را براي رفتن به جبهه آماده مي‌كنم.

ـ مادرم با آب، قرآن و آيينه مرا بدرقه مي‌كند و با اين كارش روشنايي و ايمان و اميد دلم را فرا مي‌گيرد.

ـ پسرم دوباره سؤال مي‌كند: تو چرا مي‌جنگي؟

ـ با تمام وجودم مي‌گويم تا دشمن وطن و آزادي را از تو نگيرد.

درس دوازدهم

از كعبه گشاده گردد اين در

نظامي

1ـ  وقتي آوازه‌ي عشق مجنون مانند زيبايي ليلي در جهان پيچيد.

2ـ شانس و اقبال از مجنون روي برگردانيد و پدرش در حلّ مشكل او، بسيار ناتوان شده بود.

3ـ همه‌ي اقوام و خويشاوندان، براي حلّ مشكل او، به چاره انديشي پرداختند.

4ـ وقتي درماندگي پدر مجنون را مشاهده كردند ، براي چاره‌جويي به گفتگو پرداختند.

5ـ همگي به اين نتيجه رسيدند، حلّ اين مشكل و درمان اين درد فقط با زيارت خانه‌ي خدا ممكن است.

6ـ خانه‌ي خدا، محلّ برآورده شدن نياز همه‌ي مردم جهان و قبله‌گاه زمينيان و آسمانيان است.

7ـ وقتي كه زمان حج فرا رسيد، پدر مجنون شتري آماده كرد و كجاوه‌اي بر روي آن نهاد.

8ـ پدر مجنون، با تلاش فراوان فرزند عزيزش را كه مثل ماهي زيبا بود در كجاوه نشاند.

9ـ پدر مجنون با دلي پر از درد به سوي خانه‌ي خدا آمد و چون غلامي به خانه‌ي خدا متوسل شد.

10ـ  پدر به پسر گفت : اي فرزندم، خانه‌ي خدا جاي بازي و سرگرمي بيهوده نيست، عجله كن كه اينجا جاي چاره انديشي و درمان درد است.

11ـ بگو، خدايا كمكم كن كه از اين كار بيهوده ( عاشقي ) رها شوم و به سوي رستگاري مرا توفيق بده.

12ـ بگو خدايا به فريادم برس كه به بلاي عشق گرفتار شده‌ام و مرا از اين بلا و گرفتاري رها كن.

13ـ مجنون وقتي سخن عشق را شنيد اوّل گريه كرد ( به ياد ليلي) و سپس به كاري كه مي‌خواست انجام دهد خنديد.

14ـ مجنون مثل مار حلقه زده به سرعت برخاست و به حلقه‌ي خانه‌ي خدا متوسل شد.

15ـ مجنون در حالي كه حلقه‌ي كعبه را در آغوش گرفته بود، مي‌گفت: امروز من مانند حلقه‌ي در كعبه، به تو متوسل شده‌ام.

16ـ خدايا، همه به من مي‌گويند از عشق دوري كن اما اين رسم دوستي و محبّت نيست.

17ـ خدايا تمام وجود من با عشق پرورش يافته است و نمي‌خواهم چيز ديگري جز عشق در سرنوشتم باشد.

18ـ خدايا، تو را به خداوندي‌ات و به عظمت و بزرگيت قسم مي‌دهم ...

19ـ مرا در عشق به مرحله‌اي برسان كه ليلي و معشوق زنده بماند، اگرچه من خودم زنده نباشم. (مفهوم: بيانگر از خود گذشتگي مجنون ).

20ـ خدايا هر چند وجودم از عشق سرشار است، امّا مرا از اين هم سرمست‌تر كن.

21ـ خدايا هر چه از عمر من باقي است بگير و به عمر ليلي اضافه كن. ( بيانگر از خود گذشتي مجنون).

22ـ پدر كه به سخن مجنون گوش مي‌داد، وقتي داستان راز و نياز عاشقانه‌ي او را شنيد، ساكت شد و سخني نگفت.

23ـ پدر مجنون فهميد كه دل مجنون گرفتار عشق ليلي است و درد عشق او درمان ناپذير است.

درس سيزدهم

در امواج سند

مهدي حميدي

1ـ هنگام غروب، خورشيد سينه خيز و آرام آرام خود را پشت كوه‌ها پنهان مي‌كرد.

2ـ نور زرد رنگ خورشيد مانند گردي زعفراني بر روي نيزه‌ها و سربازان مي‌تابيد.

**************

3ـ چهره‌ي روشن روز در تاريكي شب پنهان مي‌شد ( شب فرارسيد).

4ـ درآن شب تاريك، روشني خميه‌ي خوارزمشاهيان، پنهان مي‌شد. (قدرت و شكوه حكومت خوارزمشاه از بين مي‌رفت).

**************

5ـ اگر جلال الدّين امشب يك لحظه دير اقدام كند، فردا صبح مغولان با كشتار خود همه‌ي ايران را پُر از خون خواهند كرد.

6ـ در اثر فتنه‌هاي تركان مغول و ريخته شدن خون ايرانيان از رود سند تا رود جيحون ( تمام ايران) به خاك و خون كشيده مي‌شود.

**************

7ـ جلال الدّين در سرخي غروب خورشيد، ايران را غرق در خون ديد ( نابودي ايران را ديد).

8ـ در آن غروب خورشيد كه مثل درياي خون به نظر مي‌رسيد، زوال و نابودي خود را مشاهده كرد.

**************

9ـ كسي‌نمي‌دانست جلال الدّين در آن زمان به چه چيزي فكر مي‌كرد، كه چشمانش از اشك خيس‌شد.

10ـ جلال الدّين مانند آتشي به سپاه دشمن هجوم آورد و در آن ميدان جنگ از آتش هم سوزنده‌تر عمل مي‌كرد. ( دشمنان را نابود كرد).

**************

11ـ جلال الدّين در آن ميدان جنگ كه تير و نيزه از آسمان مثل باران مي‌باريد انگار قيامتي به پا كرده بود.

12ـ جلال الدّين در ميدان جنگ كه همچون دريايي از خون شده بود در پي كشتن چنگيز بود.

**************

13ـ جلال الدّين با شمشير برّنده و كشنده‌اش در ميان انبوه مغولان كار عزرائيل را انجام مي‌داد.

14ـ اما هر تعداد از سربازان مغول كه كشته مي‌شدند تعداد بيشتري جاي آن‌ها را مي‌گرفت مانند درختي كه برگ‌هايش ريخته مي‌شود و دوباره جوانه مي‌زند.

**************

15ـ عكس ستارگان زيادي در ميان امواج رود سند و به حالت رقص به حركت در مي‌آمدند و نابود مي‌شدند.

16ـ موج‌هاي بزرگ رود سند مثل كوه بودند كه در پي هم حركت مي‌كردند و بالا و پايين مي‌رفتند.

**************

17ـ رود سند، خروشان، عميق، پهناور و پر از كف، دل تاريكي را مي‌شكافت و حركت مي‌كرد.

18ـ هر موجي از رود سند مانند نيشي بود كه در چشم جلال الدّين فرو مي‌‌رفت و او را آزار مي‌داد.(رودخانه‌ي سند براي جلال الدّين مانعي بزرگ بود.)

**************

19ـ از چشمان جلال الدّين اشك جاري بود و زندگي‌اش را ناپايدار و نابود مي‌ديد.

20ـ در ميان امواج سفيد و بي قرار رود سند فكر تازه‌اي به ذهن جلال الدّين رسيد.

**************

21ـ شبي فرا رسيده است كه بايد در راه دفاع از كشور، زن و فرزند خود را فدا كرد.

22ـ در برابر دشمنان بايد ايستاد و جنگيد و وطن را از اسارت دشمن ( مغولان) نجات داد.

**************

23ـ جلال الدّين گفت: اي موج سنگين و كف آلود! دهان خشم خود را باز كن.

24ـ اي رود نابودگر، كودكانم را در كام خود فرو ببر و درد بي درمان مرا درمان كن.

**************

25ـ جلال الدّين يك شبانه روز با سپاه اندكش با مغولان جنگيد و خيلي از دشمنان را كشت.

26ـ وقتي كه سپاه دشمن او را محاصره كرد، اسب خود را مانند كشتي به داخل رودخانه انداخت.

**************

27ـ وقتي جلال الدّين از پس اين جنگ دشوار برآمد و به راحتي از آن درياي عميق گذشت.

28ـ چنگيز به فرزندان و ياران خود گفت: اگر انسان لازم است فرزندي داشته باشد، فرزندش مثل جلال‌الدّين بايد شجاع باشد.

**************

29ـ آري گذشتگان ما كه قبل از اين زندگي مي‌كردند، با چنين فداكاري‌هايي راه ترك‌ها و عرب‌ها را به كشور بستند.

30ـ اين داستان را به اين خاطر برايت نقل كردم كه امروز قدر ميهنت را بداني و آن را خوار و بي ارزش نشماري.

**************

31ـ براي پاسداري هر وجب از خاك اين سرزمين چه بسيار انسان‌هايي كه جان خود را از دست داده‌اند.

32ـ فقط خدا مي‌داند كه به خاطر عشق و علاقه به وطن، چه بزرگان و افراد ارزشمندي جان خود را فدا كردند.

ضميمه‌ي درس چهاردهم

هنر و سخن

1ـ آگاه باش كه انسان بي فضيلت، هميشه بي فايده است، مانند درختچه‌ي خاردار كه ساقه دارد امّا سايه ندارد، نه به خود سود مي‌رساند نه به ديگران.

2ـ تلاش كن كه هر چند با اصل و نسب باشي، دانش و فضيلت نيز داشته باشي چرا كه دانش و فضيلت از اصالت خانوادگي برتر است.

3ـ همان طور كه گفته‌اند بزرگي انسان به عقل و دانش است، نه به اصل و نسب و نژاد.

4ـ اگر آدمي با اصل و نسب، گوهر فضيلت و دانش نداشته باشد، هم نشيني او براي هيچ كس سودمند نيست.

5ـ در هر كسي اين دو گوهر ( اصل و نسب و فضيلت) را يافتي به او متوسل شو و او را از دست نده زيرا كه او براي همه سودمند است.

6ـ آگاه باش: كه از همه‌ي فضيلت‌ها، سخن گفتن، بهترين فضيلت است، زيرا خداوند بزرگ و با شكوه، در ميان همه‌ي آفريده‌هاي خود، انسان را بهتر آفريد.

7ـ انسان بر ديگر جانوران به ده مرتبه كه در وجود اوست برتري يافت، پنج حس دروني و پنج حس ظاهري.

8ـ پنج حس دروني عبارتند از: تفكّر و به خاطر سپردن، به خيال آوردن، تشخيص دادن و سخن گفتن

9ـ پنج حس ظاهري عبارتند از: شنوايي، بينايي، بويايي، لامسه و چشايي.

10ـ جانوران نيز حواس پنج گانه‌ي ظاهري دارند كه با حواس ظاهري انسان متفاوت است.

11ـ بنابراين، انسان به اين علّت ( حواس ده گانه) نسبت به موجودات برتري يافت و موفق شد.

12ـ و چون اين را فهميدي، زبان را به خوبي و هنرآموزي، عادت بده و زبانت را جز به خوبي گفتن عادت نده.

13ـ زيرا زبان تو هميشه همان را مي‌گويد كه تو، او را به گفتن آن واداشته‌اي، و گفته‌اند: هركه زبانش خوش‌تر باشد، دوستداران او بيشتر خواهند بود.

14ـ با داشتن فضيلت‌هاي زياد، سعي كن كه به جا و به موقع سخن بگويي، چرا كه سخن بي جا، هر چند كه سخن خوبي باشد، بد جلوه مي‌كند.

15ـ سخني كه دروغ باشد و در آن اثري از هنر و فضيلت نباشد، بهتر است كه گفته نشود.

ضميمه‌ي درس چهاردهم

متاع جواني

پروين اعتصامي

1ـ روزي جواني به پيري گفت: با وجود پيري چگونه زندگي‌ات را سپري مي‌كني؟

2ـ پير گفت: در كتاب زندگاني حرف‌هاي مبهم و پيچيده‌اي وجود دارد كه معني آن را فقط در زمان پيري مي‌فهمي.

3ـ اي جوان! تو بهتر است كه از توانايي‌هاي خودت سخن بگويي، چرا از دوره‌ي پيري و ناتواني من مي‌پرسي؟

4ـ اي جوان! قدر دوران جوانيت را بدان زيرا اين مرغ زيبا ( جواني) براي هميشه در جسم تو باقي نمي‌ماند.

5ـ من جواني‌ام را كه چون كالايي ارزشمند بود مجّاني از دست دادم، تو اگر مي‌تواني آن را به سادگي از دست نده ( به خوبي از آن استفاده كن).

6ـ هر چقدر كه من در زمان جواني تكبّر و غرور از خود نشان دادم، جهان بيشتر از آن در مقابلم مغرور شد.

7ـ روزگار، به اين دليل جواني مرا ربود كه من به هنگام نگهداري از آن، در غفلت و بي خبري بودم .

ضميمه‌ي درس هجدهم

ناله‌ي مرغ اسير

ابوالقاسم عارف قزويني

1ـ تمام ناله و فرياد هر انسان اسيري ( شاعر) براي آزادي وطن است. راه و روش پرنده‌ي اسير در قفس مانند من است.

2ـ از باد سحرگاهي مي‌خواهم تا خبر اسارت مرا به دوستانم كه بيرون از زندان به سر مي‌برند، برساند.

3ـ اي هم وطنان! براي رسيدن به آزادي فكري كنيد كه هركس چنين نكند، مثل من گرفتار زندان مي‌شود.

4ـ اگر خانه‌ي وطن به دست بيگانگان آبادشود، بايد با اشك آن را خراب كرد زيرا آن خانه ماتمكده‌اي بيش نيست.

5ـ لباسي كه در راه پاسداري از وطن، به خون رنگين نشود، شايسته است كه پاره شود. زيرا آن لباس باعث ننگ انسان و ارزش آن از كفن هم كمتر است.

6ـ آن كس را كه در اين مملكت پادشاه خود قرار داديم ( محمدعلي شاه) ملّت امروز مطمئن شد كه او شيطان است.

ضميمه‌ي درس نوزدهم

مرغ گرفتار

محمّدتقي بهار

1ـ من نمي‌گويم كه مرا از زندان استبداد آزاد كنيد، تنها خواسته‌ام اين است كه قفسم را به باغي ببريد تا دلم اندكي شاد شود و بوي آزادي را حس كنم.

2ـ اي دوستان! فصل شادي به سرعت مي‌گذرد، شما را به خدا قسم مي‌دهم، وقتي در باغي مي‌نشينيد به ياد من باشيد.

3ـ اي دوستان كه در آزادي به سر مي‌بريد زماني كه از نعمت‌هاي آزادي بهره‌مند هستيد از من گرفتار هم ياد كنيد.

4ـ اگر كسي از شما مرغ اسيري در قفس دارد، آن را به باغي ببرد و به ياد من، آزادش كند.

5ـ اگر تمام هستي من بي نوا از بين رفت، ترسي ندارم ( مهم نيست) شما به فكر از بين بردن دشمن (پادشاه باشيد). ( عليه ظلم حاكمان زمان قيام كنيد. )

6ـ رسيدن به هدف نزديك است. مبادا از مشكلاتي كه بر سر راه است سخني گفته و آزادي خواهان را از رسيدن به آزادي دلسرد نماييد.

7ـ ظلم و بي عدالتي عمر جوانان را كوتاه مي‌كند، پس اي بزرگان وطن براي رضاي خدا، به عدالت رفتار كنيد.

8ـ اگر از ظلم شما انسان ضعيفي آسيب ببيند غير ممكن است كه بتوانيد خانه‌ي خود را آباد كنيد (اگر به كسي ظلم كنيد، ظلم خواهيد ديد).

9ـ اگر گوشه‌ي ويرانه‌ي زندان، نصيب محمد تقي بهار شده است، شما خداوند را به خاطر گنج ( نعمت) آزادي، شكر كنيد.

درس بيست و سوم

نمونه‌هايي از اشعار محمّد اقبال لاهوري

مسافر

1ـ وقتي كه از اين دنيا رفتم( مُردم) همه‌ي مردم ادعاي آشنايي با من را داشتند.

2ـ ولي هيچ كدام از آن‌ها آن طور كه بايد نفهميدند كه اين شاعر غريب چه سخني گفت با چه كساني سخن گفت و از كدام سرزمين بود. ( كسي شاعر را درك نكرد و مخاطبي نداشت.)

ديده‌ور

پيام: (انسان دانا همواره خوبي‌ها و نكات مثبت را مي‌بيند)

1ـ دانايان زيادي در اين دنيا سخن گفتند، سخناني زيبا و لطيف‌تر از برگ‌هاي گل ياسمن گفتند.

2ـ امّا به من بگو آن انسان با بصيرت و دانا كيست كه زشتي و سختي‌هاي جامعه را مي‌بيند و از زيبايي‌ها و خوبي‌ها ( مردم جامعه) سخن مي‌گويد.

سروري

پيام: ( ملّتي كه طالب استقلال نباشد، هيچگاه به كمال نخواهيد رسيد)

1ـ خداوند به آن ملّتي عظمت و بزرگي مي‌بخشد كه براي ساختن سرنوشت خود تلاش مي‌كند.

2ـ خداوند به آن مردمي كه سرنوشتشان را بيگانگان تعيين مي‌كنند ( وابسته‌ي ديگران هستند) هيچ توجهي ندارد.

دريا

پيام: ( انسان در سايه سعي و تلاش است كه به كمال مي‌رسد)

1ـ نهنگي چه زيبا اين جمله را به بچه‌اش گفت: كه در روش زندگي ما رفتن به ساحل ( رسيدن به آسايش) پسنديده نيست.

2ـ خود را به سختي هاي زندگي بسپار و از آسودگي و آسايش دوري كن، زيرا محل زندگي ما عمق درياست نه ساحل مرتبط با «ما زنده به آنيم كه آرام نگيريم/ موجيم كه آسودگي ما عدم ماست»

ضميمه‌ي درس بيست و سوم

لاله‌ي آزاد

محمد ابراهيم صفا

پيام : ( ستايش آزادي و آزادگي )

1ـ من لاله‌ي آزادي هستم بدون كمك ديگران رشد مي‌كنم و بوي خوش من از خودم است و محلّ پرورش من دشت است و سرشتم مانند آهوست.

2ـ از نم باران سيراب مي‌شوم و به آب جوي نياز ندارم، محيط باغ كوچك است بنابراين در آن‌جا رشد نمي‌كنم.

من لاله‌ي آزادم، بدون كمك ديگران رشد مي‌كنم و بوي خوشي از خود دارم

3ـ رنگ سرخ گلبرگ‌هايم، طبيعي و فطري است. چهره‌ي من زيباست. و نيازي به آرايشگر ندارد.

4ـ روي پاي خود ايستاده‌ام، نياز به ياري كسي ندارم. نه در جستجوي دوستم و نه غم ديگران را مي‌خورم .من لاله‌ي آزادم، بدون كمك ديگران رشد مي‌كنم و بوي خوشي از خود دارم

5ـ آن قدر مقدّس هستم كه هر صبح نسيم به دور من طواف مي‌كند و بچّه‌هاي آهو با ديدن من خوشحال و شادمان مي‌شوند.

6ـ مانند چراغ روشني هستم كه در گوشه‌ي اين دشت قرار گرفته‌ام و عاشقان بسياري سرگشته و حيران اطراف من مي‌گردند.من لاله‌ي آزادم، بدون كمك ديگران رشد مي‌كنم و بوي خوشي از خود دارم

7ـ با نشان دادن برگ و گلبرگ‌هايم، آب و رنگي به چمن مي‌بخشم و از عطر دل نوازم، صحرا مانند ختن، خوشبو و معطر گشته است.

8ـ از شادي و خوشي پيوسته در جنبش و حركت هستم و سراسر وجودم را ناز و ادا فرا گرفته است.من لاله‌ي آزادم، بدون كمك ديگران رشد مي‌كنم و بوي خوشي از خود دارم

9ـ در چهره‌ي سرخ رنگ من جوشش مي و مستي را ببين و داغ عشق را در سينه‌ي عاشقم مشاهده كن ( اشاره دارد به سرخي گلبرگ و سياهي ته گل)

10ـ من گل لاله‌ي آزاد و سرمستي هستم كه به دشت و صحرا عادت كرده‌ام عشق با افسون خود مرا جادو كرده و به ديوانگي رسانده و باعث شده مرا از شهر به بيابان كشاند. ( اشاره به داستان ليلي و مجنون) .من لاله‌ي آزادم، بدون كمك ديگران رشد مي‌كنم و بوي خوشي از خود دارم

11ـ منّت و احسان كسي را براي خود نمي‌پذيرم، وابستگي چمن و باغ را قبول نمي‌كنم.

12ـ به سرشت خودم افتخار مي‌كنم. زيرا دروني وارسته دارم، آزاد به دنيا آمده‌ام و آزاد مي‌ميرم.

مرتبط با : « اي سرو پاي بسته به آزادگي مناز / آزاده من كه از همه عالم بريده‌ام.»


درس بيست و چهارم

تا هست عالمي ، تا هست آدمي

عبيد رجب

پيام: (اهميت دادن به زبان و حس وطن پرستي)

هر لحظه دشمن رو در روي من مي‌گويد:

زبان فارسي تو مانند دود در حال نابودي است.

نابود مي‌شود.

باور نمي‌كنم.

باور نمي‌كنم.

باور نمي‌كنم.

زبان فارسي كه الفاظش به لطافت جان است.

زبان با كلمات آهنگين آن به رقص در مي‌آيد و چشم از آن نور مي‌گيرد.

زباني به زيبايي لاله‌ي كوهستاني.

به شيريني بارشكر.

و ارزشمندتر از پند و نصيحت مادر است.

زيبايي خود رااز گل بنفشه و بوي خوش خود را از ريحان گرفته است.

همچون آب چشمه زلال و شاداب چون آب جويبار است.

زباني كه هر لحظه مثل سبزه‌هاي بهار، طراوتي تازه دارد.

مانند صداي بلبل، خوشايند و مثل آبشار، دلرباست.

با جوش و خروش و موج خود

موجي به خروشاني رود

با آهنگ و پيچ و تاب خود

و با شيريني ناب خود

انسان را شيفته‌ي خود مي‌كند.

و به او شادابي مي‌بخشد.

پایان       عبدالرضا یزدان پناه

[ چهارشنبه نهم مهر 1393 ] [ 23:29 ] [ Mr ]

بارم بندی جدید زبان فارسی عمومی سال چهارم(91)

مواد آزمون

نمره پایانی اول

نمره پایانی دوم – شهریور

   

نیمه اول کتاب

نیمه دوم کتاب

معنی شعر و نثر

6

2

4

درک مطلب

4

5/1

5/۲

خودآزمایی

3

۱

۲

تارخ ادبیات و درآمد

2

-

۵/1

آرایه ها و نکات بلاغی

2

-

2

شعر حفظی

2

-

2

معنی واژه در جمله

1

۵/0

1

جمع

 

۵

۱۵

جمع کل

۲0

۲0

نوبت اول : از ابتدای کتاب تا پایان درس14 نوبت دوم : از درس 15 تا پایان کتاب

بارم بندی جدید ادبیات تخصّصی چهارم انسانی (91)

مواد آزمون

نمره پایانی اول

نمره پایانی دوم – شهریور

   

نیمه اول کتاب

نیمه دوم کتاب

قافیه

۵/2

5/0

-

عروض

۵/7

۲

-

معنی شعر و نثر

3

1

4

درک مطلب

2

1

3

خودآزمایی

۵/1

-

۵/1

معنی واژه

1

-

۵/0

دانش های ادبی

5/2

۵/0

۲

شعر حفظی

-

-

1

نقد ادبی

-

-

3

جمع

 

5

15

جمع کل

20

۲0

نوبت اول : از ابتدای کتاب تا پایان درس ۱۳ نوبت دوم : از درس ۱۴ تا پایان کتاب

 

[ چهارشنبه نهم مهر 1393 ] [ 23:25 ] [ Mr ]
Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt; mso-para-margin-top:0in; mso-para-margin-right:0in; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0in; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

 

تأملی بر آرایه کنایه

چکیده:

یکی از عواملی که شاعر یا نویسنده با به کارگیری آن میتواند نقش خیالانگیزی را در اثر خویش به کمال برساند، کنایه است. کنایه یکی از صورتهای بیان پوشیده و اسلوب هنری در گفتار است. جایی که شاعر یا نویسنده نیازی نمیبیند که مطلب را آشکار و واضح بیان کند، از زبان کنایه کمک میگیرد و با اندک بهرهگیری از عناصر جنبی، بیشترین معنی را به کلمه میدهد و بیشترین قدرت القا را به زبان میبخشد. آرایة کنایه در کتابهای دورة متوسطه بسیار سطحی و مبتدی معرفی شده است. از این رو این مقاله بر آن است که آرایة کنایه را از دیدگاههای مختلف بررسی کند و نگاهی جامعتر بدان اندازد. در این بررسی سعی شده است برای انواع کنایه، مصادیقی از اشعار بزرگان ادب فارسی ارائه شود و همراه با شواهد کافی، بحث گسترش یابد.

 

کلیدواژهها: کنایه، انواع کنایه، خاستگاه کنایه، ساختار دستوری کنایه


مقدمه :

از جمله آرایههای مهم و قابل طرح در هنرهای ادبی صنعت کنایه است. درواقع، شعر و نثر نیز مانند هنرهای دیگری برای برقراری ارتباط با مخاطبان خود، نیازمند فنون و ابزارهایی هستند که یکی از آنها کنایه نام دارد. کنایه در موارد بسیاری به مجاز و خصوصاً استعارة مرکب شباهت دارد و این شباهت به اندازهای است که با وجود تعریفهای مشخص و محدودههای خاصی که کنایه و استعاره در آن قرار دارند، باز هم بین خواص و استادان بزرگ ادبیات در این مورد اختلاف نظر وجود دارد. از این رو کنایه جای بحث بسیار دارد و از آنجا که در کتاب آرایههای ادبی تعریفی بسیار کوتاه و گذرا از آن شده است، ضرورت آشنایی با این آرایه، شناخت انواع آن و وجوه شباهت آن با مجاز و استعاره بیش از پیش احساس میشود.

کنایه: «کنایه در لغت به معنی پوشیده سخن گفتن است و در اصطلاح سخنی است که دارای دو معنی نزدیک و دور باشد، بنابراین، اگر گوینده جملهای را چنان به کار برد که ذهن شنونده از معنی نزدیک به معنی دور منتقل گردد، از کنایه استفاده کرده است؛ مانند: دست درازی که کنایه از تجاوز و طمعکاری به مال دیگران است.» (همایی، 1374: 255) درواقع «بسیاری از معانی را اگر به صورت عادی بیان کنیم، لذتبخش نیست و گاه مستهجن و زشت به نظر میرسد اما از طریق کنایه میتوان آن را به روشی دلنشین و مؤثر بیان کرد» (شفیعی کدکنی، 1385: 141). تعریفهای قدیم و جدید از کنایه تقریباً یکساناند اما بعضی کلیترند که جای انگشت نهادن بر آنها نیست و بعضی به جزئیات هم توجه کردهاند؛ مانند سیروس شمیسا که میگوید: «کنایه عبارت یا جملهای است» (شمیسا، 1373: 226) که این تعریف خالی از ایراد نیست؛ زیرا کنایه فقط جمله و عبارت نیست بلکه به صورت لفظ مفرد (= یک واژهای) یا مرکب (ترکیب وصفی یا اضافی) نیز ظاهر میشود.

فرق کنایه با مجاز: «اول اینکه کنایه تضاد و منافاتی با حقیقت ندارد و هیچ موردی نیست از اینکه در تعبیر «طویل النجاد» واقعاً منظور بلندی شمشیر باشد اما در مجاز چنین نیست؛ مثلاً در «رعینا الغیث» نمیتوانیم معنی حقیقی را بپذیریم؛ زیرا باران قابل چرا و چریدن نیست. دوم اینکه در کنایه گفتار براساس انتقال از لازم به ملزوم است ولی در مجاز انتقال از ملزوم به لازم است.» (شفیعی کدکنی، 1385: 142)

فرق کنایه با استعارة مرکب: «فرق کنایه و استعارة مرکب این است که استعارة مرکب مجاز است؛ بنابراین در جمله، قرینة صارفهای وجود دارد که به خواننده میگوید جمله در معنی اصلی خود به کار نرفته است، مانند «تکیه بر آب زدن» که امری معمول است اما در کنایة قرینة صارفهای که بر معنای ثانوی دلالت داشته باشد وجود ندارد. عدم توجه به این مطلب یعنی وجود نداشتن قرینه و امکان حمل آن بر معنای ظاهری سبب شده است که در کتب سنتی بسیاری از استعارههای مرکب را کنایه ذکر کنند.» (شمیسا، 1385: 289)

فرق کنایة مرکب با استعارة تمثیل: در استعارة تمثیل، علاقه میان ظاهر سخن و معنای پوشیده آن شباهت است. به عبارت دیگر: «جملة گفته شده، مشبه به یا مستعار منه است و معنای پوشیده و مورد نظر، مشبه یا مستعارله میباشد. در استعارة تمثیل، معنای ظاهری چندان مورد قبول نیست اما در کنایة مرکب، شباهتی میان ظاهر سخن (مکنی به) و معنای پوشیده آن (مکنی عنه) وجود ندارد. همچنین، معنای ظاهری آن مانند معنای پوشیدة آن پذیرفتنی است. استعارة تمثیلی مانند: «تیر از کمان چو رفت نیاید به شست باز» و کنایة مرکب مانند: «انگشت به دندان گرفتن» (نوروزی، 1376: 497)

 

کنایه از حیث دلالت مکنیٌ به، به مکنی عنه:

1. کنایه از موصوف (اسم): «کنایه از موصوف آن است که یک یا چند صفت یا لقب از موصوفی را بگویند و خود آن موصوف را اراده کنند؛ مثلاً به جای نام خدا بگویند «بینشان» یا به جای شهر مکه بگویند «ام القری». بینشان صفت خدا و امالقری، لقب شهر مکه است.» (نوروزی، 1376: 499) یا ترکیب «پنج نوبت زن شریعت» از صفات «پیامبر اکرم (ص)» در بیت:

پنج نوبت زن شریعت پاک

چاربالش نِهِ ولایت خاک (هفت پیکر، 1383، 6)

2. کنایه از صفت، «در این نوع کنایه، مکنی به، صفتی است که باید از آن متوجه صفت دیگری (مکنی عنه) شد؛ مثلاً از سیه گلیم، بدبخت و از سیه کاسه، کثیف و بخیل را میتوان فهمید.» (شمیسا، 1373: 276) یا مانند: عبارت «نرم گردن» کنایه از «مطیع و فرمانبردار» در بیت:

دو شخص ایمناند تو کایی به جوش

یکی نرم گردن، یکی سفته گوش (شرفنامه، 1381: 63)

3. کنایه از فعل: این نوع کنایه از رایجترین نوع آن است که در آن «فعل یا مصدری یا جملهای (مکنی به) در معنای فعل یا مصدر یا جملهای دیگر (مکنی عنه) به کار رفته باشد؛ مثلاً دست کفچه کردن که کنایه از گدایی کردن است.» (شمیسا، 1385: 276) یا عبارت «دل از کف رفتن» کنایه از «عاشق شدن» در بیت:

مرا عمرها دل زکف رفته بود

 

بر این شخص و جان بر وی آشفته بود (بوستان، 1359: 157)

 

کنایه به لحاظ انتقال معنای مقصود:

1. کنایة قریب: «کنایة قریب آن است که پی بردن از معنای ظاهر به معنای پوشیده آن به آسانی و بدون واسطه یا حداکثر با یک واسطه، ممکن باشد؛ مثلاً بر سماط کسی نشستن کنایه از مهمان کسی شدن است...» (نوروزی، 1376: 505) یا عبارت: «چاه برای دیگران کندن» کنایه از «خدعه و مکر به کار بردن» در بیت:

وان چَه از بهر دیگران کندن

خویشتن را در آن چه افکندن (هفت پیکر، 1383: 210)

2. کنایة بعید: کنایة بعید آن است که انتقال از معنای ظاهر به معنای پوشیدة آن به آسانی صورت نگیرد و البته فهم کنایه آسان نیست: «در کنایة بعید، شنونده باید چندین واسطه را پشت سر بگذارد تا از «مکنی به» به «مکنی عنه» برسد، مانند: کثیرالرماد  f بسیار خاکستر f که کنایه از مهماننواز است.» (میرزانیا، 1382: 889) یا ترکیب «سنگ بر طاس زدن» کنایه از «نابود کردن» در بیت:

سیهپوش چترش چو عباسیان

زده سنگ بر طاس و بر طاسیان (شرفنامه، 1381، 476)

 

انواع کنایه به لحاظ وضوح و خفا:

1. تلویح: «تلویح در لغت به معنای اشاره کردن به چیزی است از دور و در اصطلاح کنایهای است که انتقال از ملزوم به لازم نیاز به واسطههای زیادی داشته باشد؛ مانند بستن سر کیسه به بندگندنا، یا کثیرالرماد و مهزول الفصیل.» (رجایی، 1372: 332) یا ترکیب «فقع گشایی» در معنی «تکبر» در بیت:

حوضهای دارد آسمان یخ بند

 

چند از این یخ فقع گشایی؟ چند؟ (هفت پیکر، 1383، 358)

2. ایما: «ایما در لغت به معنی اشاره کردن و در اصطلاح، کنایهای است که واسطههایش کم است، ربط بین معنی اول و دوم آشکار میباشد و بهطور کلی رایجترین نوع کنایه است؛ مانند: رخت بر بستن = سفر کردن، پخته خوار= تنبل» (شمیسا، 280: 1385) یا عبارت «چشم داشتن» کنایه از «انتظار داشتن» در بیت:

اگر بد کنی چشم نیکی مدار

که هرگز نیارد گز، انگور، بار (بوستان، 1359: 63)

3. رمز: رمز در لغت به معنی راز، سرّ، نشانه و مانند آن به کار رفته و در علم بیان کنایهای است که واسطهها در آن اندک و فهم معنای کنایی آن بسیار دشوار است. بنابراین «این نوع کنایه را در مقابل تلویح، که نوع «بعید» است، کنایة خفی خواندهاید؛ مانند عریض القفا که کنایه از آدم ابله است.» (جواهر البلاغه، 1385: 35) یا عبارت «کبک شکستن» کنایه از «راز دل پنهان داشتن» در بیت:

چو بشکست کبک دری را عقاب

 

ملک کبک بشکست و آمد به تاب (شرفنامه، 1381: 143)

4. تعریض: تعریض یا گوشه زدن، کنایهای است که بدون ذکر مخاطب و به منظور سرزنش یا تمسخر و غیره آورده میشود و در زبان و ادبیات فارسی رواج زیادی دارد؛ مثلاً اگر به کسی که از او تقاضای کمک داریم بگوییم: «دوست آن باشد که گیرد دست دوست/ در پریشان حالی و درماندگی» دربارة او تعریض به کار بردهایم. گاهی تعریض به صورت ذکر صفات متضاد کسی صورت میگیرد؛ مثلاً به طنز و مسخره «زنگی» را «کافور» و «ظالم» را «عادل» بنامیم. «در محاورات مردم تعریض اغلب با استفاده از مثلها بر زبان جاری میشود و طعمی تلخ و گزنده دارد. چنانکه کسی در غیبت بزرگی سخن ناشایست گوید و برای جلوگیری از ادامة بحث این بیت سعدی را بخوانند:

بزرگش نخوانند اهل خرد

که نام بزرگان به زشتی برد»

(ثروتیان، 1369: 106)

خاستگاه کنایه: پدیدآوران کنایهها بیشتر مردمان بودهاند تا سخنوران و درواقع «کنایهها، رسم و راهها و ویژگیهای مردمی دیگر را در خود باز تابیده یا نهفته میدارند. از این روی گاه چون پیشینه و خاستگاه کنایه از میان رفته و فراموش شده است، یافتن پیوند در میان لازم و ملزوم آسان نیست. کنایههایی چون دندانگرد = آزمند و گرانفروش، ناخن خشک = تنگچشم و فرومایه، که در قلمرو زبان کاربرد دارند، از اینگونهاند.» (کزازی، 1368: 172)

زمینة فرهنگی کنایه: «کنایه در اصل بین دو نفر یا دو گروه به وجود میآید و اندک اندک در میان گروههای دیگر جامعه رواج مییابد. به هر حال، در فرهنگ هر ملتی کنایههای خاصی است که دریافت مدلول آنها در گرو آشنایی با فرهنگ آن افراد یا آشنایی با زمینه و علت پیدایش آن کنایههاست.» (شمیسا، 1385: 286-285)

کنایه در قلمرو زبان: کنایه علاوه بر متون ادبی در زبان عادی نیز فراوان به کار میرود. بسیاری از تعارفات ما به صورت کنایه است؛ از قبیل: «آفتاب از کدام سمت تابیده؟» یعنی چه اتفاق خارقالعادهای افتاد که شما به منزل ما آمدید. بعضی از ضربالمثلها ممکن است کنایه باشند؛ مانند: دست ما کوتاه و خرما بر نخیل، که کنایه از عدم دسترسی است.

 

کنایههای امروزی

1. کنایههای عامیانه: کلمات پدیدآورندة بعضی کنایهها، کوچه بازاری و عامیانهاند. این نوع کنایه را در متون ادبی کمتر میتوان یافت؛ مانند: «زیر پای کسی نشستن» کنایه از «تحریک کردن او به کاری»، «چاقو برای کسی دسته کردن» کنایه از «دردسر درست کردن.»

 

2. کنایههای نوین: «امروزه وقتی سخن از روی خوش نشان دادن باشد، از عبارتی مثل چراغ سبز نشان دادن استفاده میشود و اگر منع و بازداشتن در کار باشد، «وضعیت قرمز»، «چراغ قرمز شدن» و امثال آنها سخن گفته میشود؛ کنایههایی چون «سه شده است» و «همه را برق میگیرد» از اینگونهاند. » (همایی، 1370: 900)

ساختار دستوری کنایه: «کنایههای فارسی ساختار دستوری متفاوتی دارند؛ گاهی در یک واژة ساده چون اسم یا صفت آشکار میشوند؛ مثل زر و سیم کنایه از پول نقد و گاهی در یک واژة مرکب مانند لامکان و بینشان که کنایه از خداوند بزرگاند؛ مانند خدا لامکان است، خدا بینشان است.» (میرزانیا، 1382: 920)

 

انواع کنایه از نظر تعداد واژهها

1. کنایة تکواژهای: «مانند «فردا» کنایه از آخرت یا واژة «پیاده» در معنی عاجز و ناتوان.» (میرزانیا، 1382: 920)

2. کنایة دو واژهای: «مانند معده انبار = پرخوار، اسب افکن = شجاع، زمرد خام = سبز.» (همان: 921)

3. کنایة سه واژهای: «پای در زنجیر= زندانی، به باد رفتن= نیست و نابود شدن،» (همان: 922)

4. کنایة چندواژهای: «از زمین تا آسمان = همه جا، باد در دست داشتن = تهی دست و بیچیز شدن.» (همان: 923)

5. کنایه به صورت جمله، مصراع، بیت، عبارت: مانند «آنچه از او برگ و نوایی طرب است» در شعر انوری که کنایه از می و شراب است:

«برگریزان به همه حال فرو باید ریخت

به قدح آنچه از او برگ و نوایی طرب است»

6. کنایههای شبهجمله: «یا الله»

1. کنایه از ختم جلسه و هنگامی که حاضران جلسهای را ترک میکنند.

2. کنایه از وارد شدن نامحرم به منزل و برای آگاه شدن اهل خانه.

3. کنایه از ابراز خوشحالی از دیدن دوستان و آشنایان. (میرزانیا، 1382: 925)

 

کنایههای ویژه

«کنایاتی هستند که هنگام مطالعه و تحقیق در یک کتاب با آن برخورد میکنیم اما آنها را کمتر میتوانیم در کتابهای لغت یا حتی فرهنگهای کنایی و بلاغی ببینیم؛ مگر در شرح لغات و مشکلات اختصاصی کتاب.» (میرزانیا، 1382: 1007). به عبارت دیگر، بعضی واژهها و عبارتها درون یک متن بک معنای کنایی دارند ولی در جایی دیگر ممکن است چنین معنایی نداشته باشند؛ مانند: ترکیب «شکر ریختن در شربت از لب» به معنی «چاشنی کردن» در بیت:

عروسان دز شربت آمیختند

دران شربت از لب شکر ریختند (شرفنامه، 1381: 330)

 

نتیجهگیری

کاربرد وسیع انواع کنایه در اثر یک شاعر یا نویسنده، از یک سو موجب خلق معانی تازه میشود و از سوی دیگر بیشترین قدرت القا را به زبان میبخشد. شاعر یا نویسنده با اندک بهرهگیری از عناصر جنبی، بیشترین معنی را به کلمه میدهد و این ویژگی، ضمن آنکه نشاندهندة وسعت آگاهی شاعر است، همواره نهایت التذاذ ادبی را نیز برای خواننده به همراه دارد.

 

[ چهارشنبه هجدهم دی 1392 ] [ 22:22 ] [ Mr ]
Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt; mso-para-margin:0in; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

محمد ابراهیم صفا

محمدابراهیم صفا فرزند ناظر صفر چترالی درسال 1281 ه . ش درشهر کابل دیده به جهان گشود. علوم روزگار را نزد استادان مجرب خود آموخت. زبان انگلسی و اردو را رانیز یاد گرفت ومدتی به حیث اتشة مطبوعاتی افغانستان در کراچی مشغول ایفای وظیفه بود و در این مدت کتب زیادی را هم تألیف و ترجمه نمود. بالاخره در ماه جدی سال 1259 ه . ش چشم از جهان فروبست.اشعار صفا اکثرا در مضامین تعلیمی وعرفانی می باشد.استفاده از واژه هایی چون میخانه، شیخ، ساغر، رند، توبه، گیسو و نگار در سروده های صفا نشان می دهد که صفا نسبت به زمان خود آشنایی کاملی داشته است واز این جهت اشعار وی  درسیر طبیعی شعر آن دوران قرار دارد.

میخانه

باز شب جانب میخانه گذاری کردم

شیخ داندکه پس از توبه چه کاری کردم

زندگی بادل افسرده نمی شد رنگین

ازگل داغ درین صحنه بهاری کردم

تا مگر باد ز افتادگیم بردارد

خویشتن را ز تپش مشت غباری کردم

گوهر آنجا که که به کف از دل دریا آید

چه به دست آرم اگر جا به کناری کردم

هوشیاری و صد اندیشه و بایک ساغر

من ازین وسوسه رندانه فراری کردم

پیچ وتابم چقدر داد فلک تا به مراد

دست درحلقه گیسوی نگاری کردم

باتو دلمرده صفا گر سخن از داغ زدم

این چراغیست که روشن به مزاری کردم

 

[ چهارشنبه هجدهم دی 1392 ] [ 22:16 ] [ Mr ]
Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt; mso-para-margin:0in; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

محمد كاظم كاظمي شاعر نويسنده و محقق و پژوهشگر در زمينه ادبيات مي باشد.

اين نويسنده در سال 1346  در هرات بدنيا آمد. تحصيلات را تا بخشي در كابل دنبال كرد و پس از آن به ايران مهاجرت كرده و در رشته انجينيري ساختمان تحصيلاتش را به پايان رساند.

آقاي كاظم كاظمي سالهاست كه در زمينه شعر و ادبيات و پژوهش در زمينه زبان دري ، فارسي ، تاجيكي مشغولند.

از اين نويسنده مجموعه شعر پر طرفداري بنام پياده آمده بودم پياده خواهم رفت

،مجموعه آموزشي شعر بنام روزنه ، هم زباني و بي زباني... ودهها شعر و مقاله ديگر بطور پراكنده در مجلات به چاپ رسيده است.

نمونه هاي شعري از اين نويسنده:

بازگشت

غروب در نفس گرم جاده خواهم رفت‌

پياده آمده‌بودم‌، پياده خواهم رفت‌

طلسم غربتم امشب شكسته خواهدشد

و سفره‌اي كه تهي‌بود، بسته خواهدشد

و در حوالي شبهاي عيد، همسايه‌!

صداي گريه نخواهي شنيد، همسايه‌!

همان غريبه كه قلك نداشت‌، خواهدرفت‌

و كودكي كه عروسك نداشت‌، خواهدرفت‌

q

منم تمام افق را به رنج گرديده‌،

منم كه هر كه مرا ديده‌، در گذر ديده‌

منم كه ناني اگر داشتم‌، از آجر بود

و سفره‌ام ـ كه نبود ـ از گرسنگي پر بود

به هرچه آينه‌، تصويري از شكست من است‌

به سنگ‌سنگ بناها، نشان دست من است‌

اگر به لطف و اگر قهر، مي‌شناسندم‌

تمام مردم اين شهر، مي‌شناسندم‌

من ايستادم‌، اگر پشت آسمان خم شد

نماز خواندم‌، اگر دهر ابن‌ملجم شد

q

طلسم غربتم امشب شكسته خواهدشد

و سفره‌ام كه تهي بود، بسته خواهد شد

غروب در نفس گرم جاده خواهم‌رفت‌

پياده آمده‌بودم‌، پياده خواهم‌رفت‌

q

چگونه بازنگردم‌، كه سنگرم آنجاست‌

چگونه‌؟ آه‌، مزار برادرم آنجاست‌

چگونه باز نگردم كه مسجد و محراب‌

و تيغ‌، منتظر بوسه بر سرم آنجاست‌

اقامه بود و اذان بود آنچه اينجا بود

قيام‌بستن و الله اكبرم آنجاست‌

شكسته‌بالي‌ام اينجا شكست طاقت نيست‌

كرانه‌اي كه در آن خوب مي‌پرم‌، آنجاست‌

مگير خرده كه يك پا و يك عصا دارم‌

مگير خرده‌، كه آن پاي ديگرم آنجاست‌

q

شكسته مي‌گذرم امشب از كنار شما

و شرمسارم از الطاف بي‌شمار شما

من از سكوت شب سردتان خبر دارم‌

شهيد داده‌ام‌، از دردتان خبر دارم‌

تو هم به‌سان من از يك ستاره سر ديدي‌

پدر نديدي و خاكستر پدر ديدي‌

تويي كه كوچة غربت سپرده‌اي با من‌

و نعش سوخته بر شانه برده‌اي با من‌

تو زخم ديدي اگر تازيانه من خوردم‌

تو سنگ خوردي اگر آب و دانه من خوردم‌

q

اگرچه مزرع ما دانه‌هاي جو هم داشت‌

و چند بتة مستوجب درو هم داشت‌

اگرچه تلخ شد آرامش هميشةتان‌

اگرچه كودك من سنگ زد به شيشة تان‌

اگرچه متهم جرم مستند بودم‌

اگرچه لايق سنگيني لحد بودم‌

دم سفر مپسنديد نااميد مرا

ولو دروغ‌، عزيزان‌! بحل كنيد مرا

تمام آنچه ندارم‌، نهاده خواهم‌رفت‌

پياده آمده‌بودم‌، پياده خواهم‌رفت‌

به اين امام قسم‌، چيز ديگري نبرم‌

به‌جز غبار حرم‌، چيز ديگري نبرم‌

خدا زياد كند اجر دين و دنياتان‌

و مستجاب شود باقي دعاهاتان‌

هميشه قلك فرزندهايتان پر باد

و نان دشمنتان ـ هر كه هست ـ آجر باد

مشهد ـ 27 / 1 / 1370

××××××××××

شطرنج

 

اين پياده می شود،آن وزير می شود

صفحه چيده می شود،داروگير می شود

اين يكی فدای شاه،آن يكی فدای رخ

درپيادگان چه زود مرگ ومير می شود

فيل كج روی كند،اين سرشت فيلهاست

كج روی در اين مقام  دلپذير می شود

اسب خيز می زند،جست وخيز كار اوست

جست وخيز اگر نكرد،دستگير می شود

آن پياده ضعيف راست راست می رود

كج اگر كه می خورد،ناگزير می شود

هر كه ناگزير شد،نان كج بر او حلال

اين پياده قانع است،زود سير می شود

آن وزير می كشد،آن وزير می خورد

خورد و برد او چه زود چشمگير می شود

ناگهان كنار شاه خانه بند می شود

زير پای فيل ،پهن، چون خمير می شود

 

آن پياده ضعيف عا قبت رسيده است

هر چه خواست می شود،گر چه دير می شود

اين پياده، آن وزير...انتهای بازی است

اين وزير می شود،آن به زير می شود

 


ادامه مطلب
[ چهارشنبه هجدهم دی 1392 ] [ 22:15 ] [ Mr ]
Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt; mso-para-margin:0in; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:Arial; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

منابع آزمون دکتری ادبیات

معانی: دکتر شمیسا. احمد کامل نژاد. اشرف زاده و علوی مقدم(سمت) . کزازی

بیان: شمیسا. احمد کامل نژاد. اشرف زاده و علوی مقدم(سمت) کزازی

بدیع: شمیسا. احمد کامل نژاد. کزازی

بدیع از دیدگاه زیباشناسی: دکتر وحیدیان

صناعات ادبی: فنون و صناعات ادبی :همایی

معالم البلاغه: دکتر رجایی(دانشگاه شیراز) جواهر البلاغه:ترجمه هم شده است

هنجار گفتار؟

آیین سخن:صفا

روش گفتار: ؟

آرایه ادبی(دبیرستان)

دستور:

دستور:خیام پور دستور زبان فارسی: وحیدیان(سمت) دستور :انوری گیوی

انتشارات فاطمی ۲ جلد دستور زبان (پنج استاد) دستور زبان فارسی و دستورتاریخی زبان فارسی:خانلری توصیف ساختمان دستور زبان فارسی(باطنی)

تاریخ ادبیات:

گزیده تاریخ ادبیات ایران. دکتر ترابی

مختصری در تاریخ تحول نظم و نثر پارسی: صفا(ققنوس)

مرجع شناسی:

غلامرضا ستوده(سمت) نورالله مرادی (فرهنگ معاصر)

سبک شناسی:

بهار۳ جلد شمیسا ۲جلد نثر و نظم

عروض و قافیه

عروض و قافیه: وحیدیان(نشر دانشگاهی) دکتر شمیسا شاه حسینی

فرهنگ عروضی شمیسا کامل احمد نژاد

عربی:

قرآن(معنی و تجزیه ترکیب) نهج البلاغه( معنی و تجزیه و ترکیب) دکتر شهیدی فیض الاسلام آیتی گزیده آن از دکتر محمد مهدی جعفری یا آموزش نهج البلاغه.. از همین مولف– ترجمه مبشر زاده

اشعار عربی مرزبان نامه. کلیله . گلستان(توضیحات) جهانگشا. مبادی العربیه۴جلد. با توضیح و شرح حسینی - نحو برای دانشجو و صرف برای دانشجو دکتر رادمنش جوارهر الادب :احمد هاشمی. معجم الاعراب القرآن الکریم: طنطاوی

مجانی الحدیثه. تجزیه و ترکیب قرآن ( قم) (ده سوره)

زبان انگلیسی:

تاریخ ادبیات ادوارد براون دایره المعارف اسلام تاریخ ادبیات آریان پور

ادبیات فارسی از عصر جامی تا روزگار ما:شفیعی کدکنی. ترجمه حجت الله اصیل

گرامر در حد تافل

English for the students of humanities (انتشارات سمت)

متون نظم:

۱- شاهنامه: کزازی . انتشارات سمت جوینی.۳جلد دانشگاه تهران

حماسه رستم واسفندیار :جوینی غمنامه رستم و سهراب :شعار. انوری

۲- مثنوی: شرح مثنوی شریف۳جلد :فروزانفر(دفتر اول)

شرح مثنوی شریف:سید جعفر شهیدی( انتشارات علمی و فرهنگی) ۱۰جلد

شرح مثنوی : کریم زمانی(انتشارات اطلاعات) ۶ جلد

۳- بوستان: شرح دکتر غلامحسین یوسفی شرح دکتر انزابی نژاد و قره بگلو

۴- منطق الطیر:شفیعی کدکنی(سخن) انزابی نژاد و قره بگلو

صادق گوهرین (انتشارات علمی و فرهنگی) اشرف زاده(انتشارات اساطیر)

تصحیح و شرح کاظم دزفولیان(طلایه) فرهنگ نوادر لغات و تعبیرات عطار :اشرف زاده

۵- حافظ: حافظ نامه : بهاء الدین خرمشاهی حافظ: خطیب رهبر (سفی علیشاه)

فرهنگ اشعار حافظ: احمد علی رجایی (انتشارات علمی)

۶- حدیقه:تعلیقات حدیقه: مدرس رضوی(انتشارات علمی) آب آتش فروز :اشرف زاده

گزیده حدیقه: راشد محصل (انتشارات جامی)

۷- مخزن الاسرار: بهروز ثروتیان . برات زنجانی پرده سحر سحری:انزابی نژاد

۸- دیوان ناصرخسرو: تحلیل اشعار ناصر خسرو:مهدی محقق (دانشگاه تهران)

سی قصیده: مهدی محقق . شرح کامل دیوان ناصر خسرو: دکتر شعار و کامل نژاد

۹- دیوان مسعود سعد:گزیده لسان(انتشارات علمی و فرهنگی) گزیده اشرف زاده

(انتشارات اساطیر) گزیده : توفیق سبحانی

۱۰- دیوان خاقانی: شرح دشواریهای خاقانی۲جلد. رخسار صبح:کزازی(نشر مرکز)

بزم دیرینه عروس: معصومه معدن کن گزیده عباس ماهیار گزیده های سجادی

سوزن عیسی: سجادی

۱۱- دیوان صائب: بانو کریمی(زوار) گزیده موئتمن گزیده : محمد قهرمان

متون نثر:

۱- تاریخ بیهقی: خطیب رهبر۳ج (مهتاب) دیبای خسروانی: یاحقی و سیدی

۲-گلستان سعدی:غلام حسین یوسفی.(انتشارات خوارزمی) خزائلی

۳- کشف المحجوب: انتشارات طهوری با مقدمه قاسم انصاری گزیده محمود عابدی

۴- جهانگشای جوینی: گزیده شعار(قطره) شرح مشکلات جهانگشا:احمد خاتمی

شرح انزابی نژاد(درحال انتشار)

۵- مرصادالعباد: محمد امین ریاحی. گزیده انزابی نژاد

۶- چهار مقاله: به سعی علامه قزوینی. محمد معین انزابی نژاد

۷- کلیله و دمنه: مجتبی مینوی(دانشگاه تهران ) گزیده انزابی نژاد(جامی)

گزیده خطیب رهبر گزیده پیام نور در دو جلد همراه باچهار مقاله

۸- سفرنامه : ناصر خسرو به کوشش نادر وزین پور(امیر کبیر) دبیر سیاقی

۹- مرزبان نامه: خطیب رهبر( انتشارات صفی علیشاه)

منابع کمکی:

معیار الاشعار: فرهنگ اصطلاحات عرفانی:سجادی شرح ابن عقیل

داستان داستانها شرح مشکلات دیوان انوری و مفلس کیمیا فروش

گلشن راز.. مسعود سعد: اشرف زاده و توفیق سبحانی

غزلیات شمس: شفیعی کشف الاسرار: رکنی و دکتر انزابی.

قابوسنامه: یوسفی مقامات حریری: انزابی در سایه سار احادیث

منبع : وبلاگ کتابدار شرقی


ادامه مطلب
[ چهارشنبه هجدهم دی 1392 ] [ 22:4 ] [ Mr ]
........ مطالب قدیمی‌تر >>

.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

این وبلاگ می کوشد نیازهای درسی همکاران و دانش آموزان عزیز رابر طرف سازد و برای رشد و شکوفه های اندیشه های ادبی امروز دست همکاران و ادیبان را می فشرد
امکانات وب




تبادل لینک